Aqbeż għall-kontentut

Pondicherry

Minn Wikipedija, l-enċiklopedija l-ħielsa
Pondicherry
Mudell:Dati pajjiż Indja, French India

Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Amministrazzjoni
PajjiżIndja
Union territory of IndiaPuducherry (en) Ittraduċi
Isem uffiċjali Puducherry
Kodiċi postali 605001–605014
Ġeografija
Koordinati 11°56′N 79°50′E / 11.93°N 79.83°E / 11.93; 79.83Koordinati: 11°56′N 79°50′E / 11.93°N 79.83°E / 11.93; 79.83
Pondicherry is located in India
Pondicherry
Pondicherry
Pondicherry (India)
Superfiċjenti 19.54 kilometru kwadru
Għoli 3 m
Demografija
Informazzjoni oħra
Fondazzjoni It-TnejnambUTCIt-Tnejn
Kodiċi tat-telefon 413
bliet ġemellati Basse-Terre (mul) Ittraduċi
py.gov.in

Pondicherry, uffiċjalment imsejħa Puducherry jew Poudouchéry (bit- Tamil) : [பாண்டிச்சேரி] Error: {{Lang}}: unrecognized language tag: tamoul (help) , /pɑːɳɖɪtʃtʃeːɾɪˑ/ jew புதுச்சேரி , /ˈpud̪ɯʧeːɾi/ Mudell:En langue Pondicherry bil- Ħindi [पोण्डीचेरी] Error: {{Lang}}: unrecognized language tag: hindi (help) पोण्डीचेरी jew पुदुचेरी , hija belt fix- Xlokk tal-Indja, il-belt kapitali tat- territorju ta' Puducherry u l belt prinċipali tad- distrett bl-istess isem . Kienet il-belt kapitali tal -Indja Franċiża, li darba kienet magħrufa għall-attività portwali intensa tagħha, marbuta mal-industrija tal-insiġ tal-qoton tagħha.

Il-popolazzjoni muniċipali tagħha fl-2011 kienet ta' 244 377 habitants.[1] Iż-żona urbana tagħha għandha madwar miljun abitant li jitkellmu l-aktar bit-Tamil.[2]

Ġeografija

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-muniċipalità ta' Pondicherry tinsab fix-Xlokk tal-Indja, fid-distrett ta' Pondicherry, li huwa enklavi fi ħdan l-istat ta' Tamil Nadu.

Il-belt, imdawra mal-Bajja ta' Bengal, tinsab fuq il-Kosta ta' Coromandel.

Klima

[immodifika | immodifika s-sors]

Pondicherry għandha klima ta’ savanna tropikali skont il-klassifikazzjoni ta’ Köppen. Is-sajf idum minn April sal-bidu ta’ Ġunju, b’temperaturi li jilħqu l-41°C. It-temperatura massima medja hija ta’ 36°C, u t-temperatura minima medja tvarja minn 28 sa 32°C. Is-sajf huwa segwit minn perjodu ta’ xita ħafna minn Ġunju sa Settembru, b’maltempati qawwija okkażjonali[3].

L-istaġun tal-monsoon jilħaq Pondicherry f’nofs Ottubru, u l-biċċa l-kbira tax-xita annwali sseħħ bejn Ottubru u Diċembru. Bħala medja, ix-xita tammonta għal 1,240 mm fis-sena. Ix-xtiewi huma sħan, b’temperaturi medji li jilħqu t-30°C u spiss jinżlu għal madwar 18 jew 20°C[4].

Storja

[immodifika | immodifika s-sors]

Puducherry, li qabel kienet magħrufa bħala Pondicherry, kisbet is-sinifikat tagħha bħala "r-Riviera Franċiża tal-Lvant" wara l-miġja tal-kolonizzazzjoni Franċiża fl-Indja. Puducherry hija l-interpretazzjoni Tamil ta' "belt ġdida" u prinċipalment ġejja minn "Poduke", l-isem tas-suq jew "belt portwarja" għall-kummerċ Ruman fl-ewwel seklu, kif imsemmi fil-Periplus tal-Baħar Eritrejan. L-insedjament darba kien dar ta' studjużi mgħallma li kienu jafu sew il-Vedas, għalhekk kienet magħrufa wkoll bħala Vedapuri[5].

Stemma araldika tal-Kumpanija Franċiża tal-Indja tal-Lvant

L-istorja ta' Puducherry tista' tiġi kklassifikata b'mod ġenerali f'żewġ perjodi: prekolonjali u kolonjali. Il-perjodu prekolonjali beda bir-renju tal-Pallavas, li ħakmu l-imperu mit-325 sad-900, wara li ġiet id-dinastija Chola, mid-900 sal-1279, u d-dinastija Pandya, mill-1279 sal-1370. Matul is-seklu 14, il-belt kienet taħt il-ħakma tan-Nayaks ta' Gingee tal-Imperu Vijayanagara, mill-1370 sal-1614, meta ġiet konkwistata mis-Sultan ta' Bijapur, li ħakmiha mill-1614 sal-1638. Kien matul dan il-perjodu li l-merkanti Portugiżi u Daniżi użawha bħala ċentru kummerċjali.

Il-perjodu kolonjali beda bil-Portugiżi, l-ewwel Ewropej li wettqu kummerċ fit-tessuti, fl-1521, u sussegwentement, l-Olandiżi u d-Daniżi fis-seklu 17[6].

Il-kummerċ li kien qed jiffjorixxi ta’ Puducherry ġibed lill-Franċiżi, u l-karatteristika predominanti tal-belt ġiet stabbilita mill-pijunier Franċiż François Martin fil-forma ta’ insedjament Franċiż, fl-1674. Fl-1693, Puducherry inqabdet mill-Olandiżi u sussegwentement ġiet irrestawrata fl-1699, bit-Trattat ta’ Ryswick.

Il-Franċiżi akkwistaw lil Mahé fl-1720, lil Yanam fl-1731, u lil Karaikal fl-1738. Il-Brittaniċi ħatfu l-belt mingħand il-Franċiżi iżda rritornawha wara t-Trattat ta’ Pariġi, fl-1763. Din il-gwerra Anglo-Franċiża kompliet sal-1814, fejn Franza sabet ruħha fil-kontroll tal-insedjamenti ta’ Puducherry, Mahé, Yanam, Karaikal, u Chandernagor, anke matul il-perjodu Brittaniku, sal-1954. Kien renju ta’ 138 sena taħt il-Franċiżi, li fil-31 ta’ Ottubru 1954 telqu mix-xtut Indjani wara trasferiment de facto tal-poter[7].

Postijiet fil-qrib bħal Arikamedu, Ariyankuppam, Kakayanthoppe, Villianur, u Bahour, li ġew kolonizzati mill-Kumpanija Franċiża tal-Indja tal-Lvant matul perjodu ta' żmien u aktar tard saru t-territorju tal-unjoni ta' Pondicherry, għandhom stejjer irreġistrati li jippreċedu l-perjodu kolonjali.

Poduke jew Poduca (suq) kien destinazzjoni kummerċjali Rumana mit-tielet seklu QK. Poduca ġiet identifikata bħala possibilment Arikamedu (issa parti minn Ariyankuppam), li tinsab madwar 3.2 km mill-belt moderna ta’ Pondicherry. Iż-żona kienet parti mir-Renju Pallava ta’ Kanchipuram fir-raba’ seklu. Iċ-Cholas ta’ Thanjavur żammewha mill-10 sat-13-il seklu, sakemm ġiet sostitwita mir-Renju Pandya, fis-13-il seklu. L-Imperu Vijayanagar ħa kontroll ta’ kważi n-nofsinhar kollu tal-Indja fis-seklu 14 u żamm il-kontroll sal-1638, meta ġew sostitwiti mis-Sultan ta’ Bijapur[8].

Fl-1674, il-Kumpanija Franċiża tal-Indja tal-Lvant waqqfet ċentru kummerċjali f’Pondicherry, u dan l-avampost eventwalment sar l-insedjament Franċiż ewlieni fl-Indja. Il-gvernatur Franċiż François Martin għamel titjib notevoli fil-belt u fir-rabtiet kummerċjali tagħha, filwaqt li fl-istess ħin iffaċċja oppożizzjoni qawwija mill-Olandiżi u l-Ingliżi. Huwa daħal f'negozjati estiżi mas-sultani ta' Golconda permezz tal-interċessjoni ta' diversi merkanti u tobba Franċiżi itineranti li kienu favur is-sultan. Il-kummerċ tal-ġojjellerija u l-ġebel prezzjuż, li kien sar moda ħafna fil-qrati Ewropej, kien wieħed fost ħafna attivitajiet. Ħames postijiet kummerċjali ġew stabbiliti tul il-kosta tan-nofsinhar tal-Indja bejn l-1668 u l-1674. Il-belt kienet separata minn kanal fil-Kwartier Franċiż u l-Kwartier Indjan.

Fil-21 ta' Awwissu 1693, matul il-Gwerra tad-Disa' Snin, Pondicherry inqabdet mill-Olandiżi. Il-gvernatur ta' Coromandel Olandiż, Laurens Pit iż-Żgħir, telaq b'flotta ta' sbatax-il vapur u 1,600 raġel minn Nagapattinam u bbumbardja lil Pondicherry għal ġimagħtejn, u wara dan François Martin ċedaha. Fil-Paċi ta' Ryswick, intlaħaq qbil mill-partijiet kollha li t-territorji konkwistati jingħataw lura, u fl-1699, Pondicherry ingħatat lura lill-Franċiżi[9].

Fis-16 ta' Jannar 1761, il-Brittaniċi ħadu lil Pondicherry mingħand il-Franċiżi, iżda ngħatat lura taħt it-Trattat ta' Pariġi tal-1763, fi tmiem il-Gwerra tas-Seba' Snin. Il-Brittaniċi ħadu l-kontroll taż-żona mill-ġdid fl-1793, fl-Assedju ta' Pondicherry, f'nofs il-Gwerer tar-Rivoluzzjoni Franċiża, u rritornawha lil Franza fl-1814[10].

Fit-18 ta' Marzu 1954, ġew approvati għadd ta' riżoluzzjonijiet mill-muniċipalitajiet f'Pondicherry, li talbu għaqda immedjata mal-Indja. Xi jiem wara, ġew approvati riżoluzzjonijiet simili mill-muniċipalitajiet f'Karaikal. Ir-riżoluzzjonijiet kellhom l-appoġġ sħiħ tal-Kunsilliera Franċiżi Indjani, magħrufa popolarment bħala ministri, u l-president tal-assemblea rappreżentattiva. Dawn il-muniċipalitajiet irrappreżentaw madwar 90% tal-popolazzjoni tal-pussessjonijiet Franċiżi, u appellaw lill-gvern ta' Franza biex jieħu miżuri urġenti u neċessarji biex jagħti effett lix-xewqat tal-poplu. Il-gvern tal-Indja kien għamilha ċara li d-drittijiet kulturali u oħrajn tal-poplu kienu se jiġu rispettati bis-sħiħ. Ma kinux qed jitolbu t-trasferiment immedjat tas-sovranità de jure ta' Franza. Is-suġġeriment tagħhom kien li trasferiment de facto tal-amministrazzjoni għandu jseħħ immedjatament, filwaqt li s-sovranità Franċiża għandha tkompli sakemm tiġi solvuta l-kwistjoni kostituzzjonali. Kemm l-Indja kif ukoll Franza kellhom jagħmlu l-bidliet neċessarji fil-kostituzzjonijiet rispettivi tagħhom. Dan kollu kien se jieħu ż-żmien, filwaqt li t-talba tal-poplu kienet għal għaqda immedjata mingħajr referendum. Il-gvern tal-Indja kien konvint li s-suġġeriment li għamlu kien se jgħin biex jippromwovi ftehim, li kienu jixtiequ ħafna[11].

Il-Prim Ministru Nehru jżur Pondicherry ftit xhur wara t-trasferiment de facto


Fit-18 ta' Ottubru 1954, f'elezzjoni ġenerali li involviet 178 persuna fil-muniċipali ta' Pondicherry u l-Komun ta' Panchayat, 170 persuna kienu favur l-għaqda, u tmien persuni vvutaw kontra. It-trasferiment de facto tat-territorji Indjani Franċiżi mill-governanza Franċiża għall-unjoni Indjana seħħ fl-1 ta' Novembru 1954 u ġie stabbilit bħala t-territorju tal-unjoni ta' Pondicherry. It-trattat li effettwa t-trasferiment de jure ġie ffirmat fl-1956. Madankollu, minħabba l-oppożizzjoni fi Franza, ir-ratifika ta' dan it-trattat mill-Assemblea Nazzjonali Franċiża ma seħħitx qabel is-16 ta' Awwissu 1962.

Trasport

[immodifika | immodifika s-sors]
Stazzjon ta' Pondicherry


Pondicherry hija konnessa ma' Madras/Chennai permezz ta' Mahabalipuram permezz tal-NH 32, magħrufa wkoll bħala East Coast Road, li tgħaddi tul il-Kosta ta' Coromandel.

Il-Puducherry Road Transport Corporation topera s-servizz tal-karozzi tal-linja fit-territorju. Pondicherry hija servuta wkoll mill-Tamil Nadu State Transport Corporation.

L-istazzjon tal-ferrovija ta' Pondicherry huwa parti miż-Żona tan-Nofsinhar tal-Ferroviji Indjani.

Il-belt hija servuta wkoll mill-Ajruport ta' Pondicherry, li jinsab f'Lawspet, iżda t-titjiriet huma irregolari.

Lingwi

[immodifika | immodifika s-sors]
Sinjal bilingwi f'Pondicherry


L-aktar lingwi mitkellma f'Pondicherry huma t-Tamil, it-Telugu, il-Malayalam, l-Ingliż u l-Franċiż.

Lingwa Franċiża

B'differenza mis-sitwazzjoni f'kolonji antiki oħra fil-West Indies u l-Oċean Indjan, il-lingwa Franċiża qatt ma ħadet l-għeruq f'Pondicherry u fil-postijiet kummerċjali l-oħra tal-Indja Franċiża, b'mod partikolari minħabba l-frammentazzjoni territorjali tal-postijiet, id-dominanza kbira tal-lingwi lokali, speċjalment it-Tamil, u l-influwenza tal-Ingliż, li nfirxet mill-Indja Brittanika fil-pussessjonijiet Franċiżi. Gvernatur innota fl-1878 li 99% tal-popolazzjoni tal-insedjamenti ma kinux jitkellmu bil-Franċiż. Il-viżitaturi kienu mistagħġba li f'Pondicherry, l-impjegati Indjani, l-uffiċjali tal-pulizija, u ħafna uffiċjali eletti ma kinux jitkellmu kelma bil-Franċiż. Fl-1942, l-ispettur akkademiku Paul Josselin iddikjara li "l-azzjonijiet kulturali tagħna ma ħallew l-ebda traċċa fuq il-popolazzjoni tal-Indja Franċiża milli r-riħ imewġa wiċċ l-ilma.[12][13][14]"

Il-Franċiż mgħallem fl-iskejjel ta' Pondicherry huwa wkoll il-Franċiż tal-kotba u l-kotba tal-iskola. Madankollu, l-opportunitajiet biex wieħed jiltaqgħu ma' kelliema nattivi tal-Franċiż x'aktarx huma limitati għat-turisti Franċiżi li jżuru t-territorju. Tabilħaqq, apparti ċ-ċittadini Franċiżi, il-"Frankofoni" veri (jew aħjar, "Frankofili") ta' Pondicherry jidhru li huma l-madwar 1,400 student fil-Lycée Franċiż (l-akbar mit-tmien skejjel bħal dawn fis-sottokontinent Indjan) u l-400 student fl-iskola tal-Ashram. Dawn iż-żewġ istituzzjonijiet joffru korsijiet tal-Franċiż fil-kurrikulu. Kelliema oħra tal-Franċiż jinkludu l-mitt student jew aktar fl-iskejjel Indjani, mill-edukazzjoni sekondarja sal-edukazzjoni għolja, li jitgħallmu l-Franċiż bħala lingwa barranija; is-600 student fl-Alliance Française; u ftit eluf ta' individwi oħra. Fl-aħħar nett, hemm eks amministraturi kolonjali, għalliema tal-Franċiż, u membri tal-Ashram. Bħala lingwa barranija, il-Franċiż għadu għandu rwol sinifikanti. Fl-iskola, il-Franċiż jibbenefika minn sitwazzjoni unika safejn, bl-Ingliż bħala l-lingwa normali tal-istruzzjoni, jibqa' l-unika lingwa barranija[15][16][17].

Ġemellaġġ

[immodifika | immodifika s-sors]

Gallerija

[immodifika | immodifika s-sors]

Referenzi

[immodifika | immodifika s-sors]
  1. ↑ "Pondichéry Population Census 2011". Census2011.co.in (bl-Ingliż). Miġbur 5 septembre 2026. Iċċekkja l-valuri tad-data f': |data-aċċess= (għajnuna).
  2. ↑ "Un bout de France en Inde. Pondichéry, la ville blanche". 21 mai 2008. Iċċekkja l-valuri tad-data f': |data= (għajnuna).
  3. ↑ "Puducherry climate: seasons, when to go, monthly averages". Climates to Travel (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
  4. ↑ "Puducherry Climate, Weather By Month, Average Temperature (Pondicherry, India) - Weather Spark". weatherspark.com (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
  5. ↑ https://www.puducherryonline.in/guide/history-of-puducherry. |title= nieqes jew vojt (għajnuna)
  6. ↑ "History of Pondicherry, India | OCEAN SPRAY". www.oceanspray.in (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
  7. ↑ History of Puducherry (bl-Ingliż). 2026-08-02. Miġbur 2026-10-01. Parametru mhux magħruf |iktar= injorat (għajnuna)
  8. ↑ History of Puducherry (bl-Ingliż). 2026-08-02. Miġbur 2026-10-01. Parametru mhux magħruf |iktar= injorat (għajnuna)
  9. ↑ History of Puducherry (bl-Ingliż). 2026-08-02. Miġbur 2026-10-01. Parametru mhux magħruf |iktar= injorat (għajnuna)
  10. ↑ "History | Puducherry District | India" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
  11. ↑ "History | Puducherry District | India" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
  12. ↑ Institut français de Pondichéry (bil-Franċiż). 2026-06-07. Miġbur 2026-10-01. Parametru mhux magħruf |iktar= injorat (għajnuna)
  13. ↑ "French Institute of Pondicherry - French Institute Pondicherry". www.ifpindia.org. Miġbur 2026-10-01.
  14. ↑ https://www.umifre.fr/c/217. |title= nieqes jew vojt (għajnuna)
  15. ↑ "Lycée Français International de Pondichéry (LFIP) – Pondichéry est notre salle de classe, le monde est notre avenir" (bil-Franċiż). Miġbur 2026-10-01.
  16. ↑ Alliance française de Pondichéry (bil-Franċiż). 2026-09-09. Miġbur 2026-10-01. Parametru mhux magħruf |iktar= injorat (għajnuna)
  17. ↑ "Alliance française de Pondichéry - BOOST YOUR CAREER BY LEARNING FRENCH !" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-10-01.
Miksub minn "https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Pondicherry&oldid=332663"