Edukira joan

Virginia

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
Virginia
 Ameriketako Estatu Batuak
Ereserkia
Our Great Virginia (en) Itzuli
Carry Me Back to Old Virginny
Administrazioa
Izen ofizialaCommonwealth of Virginia
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
ISO 3166-2US-VA
HiriburuaRichmond
Virginiako GobernadoreaAbigail Spanberger
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak38°N 79°W / 38°N 79°W / 38; -79
Azalera110.862 km²
MugakideakIpar Carolina, Mendebaldeko Virginia, Maryland, Kolunbiako Barrutia, Tennessee, Kentucky, Ohio, Southwest Territory (en) Itzuli eta Northwest Territory (en) Itzuli
Punturik altuenaMount Rogers
Demografia
Biztanleria8.631.393 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea77,86 bizt/km²
Etxebizitzak3.184.121
Hizkuntza ofizialaingeles
Ordu eremuaAmerica/New_York
virginia.gov

Virginia, ofizialki Virginiako Mankomunitatea (ingelesez: Commonwealth of Virginia),[oharra 1] Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdeko eta Erdi Atlantikoko eskualdeetan dagoen estatu bat da, kostalde atlantikoaren eta Apalatxeen artean. Mendebaldean Kentuckyrekin egiten du muga; hego-mendebaldean, Tennesseerekin; hegoaldean, Ipar Carolinarekin; ipar-mendebaldean, Mendebaldeko Virginiarekin; eta iparraldean, Marylandekin. [[Ameriketako Estatu Hiriburua Richmond da, eta hiririk populatuena Virginia Beach. 8,8 milioi biztanlerekin, biztanle kopuruz 12. estatua da, eta biztanle-dentsitatez 15.a. Virginiako biztanleen heren bat baino gehiago Virginia iparraldean bizi dira; bertan dago estatuko jurisdikziorik populatuena, Fairfax konderria.

Virginiaren ekialdea Lautada Atlantikoaren parte da, eta Erdiko Penintsulak Chesapeake badiaren ahoa osatzen du. Virginiaren erdialdea, nagusiki, Piedmont eskualdean dago, Blue Ridge mendien mendi-oinean; mendi horiek estatuaren mendebaldea eta hego-mendebaldea zeharkatzen dituzte. Shenandoah harana emankorrean daude estatuko nekazaritza-konderririk emankorrenak; Virginia iparraldeko ekonomia, berriz, teknologia-enpresak eta gobernu federaleko agentziek bultzatzen dute. Hampton Roadsen daude eskualdeko itsas portu nagusia eta Norfolkeko Itsas Estazioa, munduko itsas armadako baserik handiena.

Virginiako historia hainbat nazio indigenarekin hasten da; horietako batzuk Powhatan Konfederazioako kideak ziren. 1607an, Londresko Konpainiak Virginiako Kolonia sortu zuen, Mundu Berrian kolonia ingeles iraunkorren artean lehena; horregatik du Virginiak «Antzinako Domeinua» (the Old Dominion) ezizena. Afrikatik ekarritako esklaboek eta lekualdatutako tribu natiboen lurrek landaketa-ekonomia hazkorra elikatu zuten, baina baita gatazkak ere, koloniaren barruan zein kanpoan. Virginiarrek independentziaren alde borrokatu zuten Amerikako Iraultzan, Hamahiru Kolonien alde, eta gobernu nazional berria ezartzen lagundu zuten. Sezesio Gerran, Richmondeko estatu-gobernua Konfederaziora batu zen, baina ipar-mendebaldeko konderri askok Batasunari leial jarraitu zioten, eta horrek Mendebaldeko Virginia bereiztea eragin zuen 1863an.

Berreraikuntzaren ondoren ia mende batez estatua alderdi bakarraren agintepean egon bazen ere, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan arraza-segregazioko legeak indargabetu zirenetik bi alderdi politiko nagusiak lehiakorrak izan dira Virginian. Virginiako legebiltzarra Virginiako Batzar Nagusia da, 1619ko uztailean sortua; Ipar Amerikan dagoen legegintza-organorik zaharrena da. Beste estatuetan ez bezala, Virginiako hiriek eta konderriek maila berdintsua dute, baina estatuko gobernuak kudeatzen ditu tokiko errepideak konderri gehienetan. Gainera, gobernadoreei agintaldi jarraituak egitea debekatzen dien estatu bakarra da.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, estatuko urteko batez besteko tenperatura 13,3 °C-koa izan zen.[1][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (24,3 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 30,2 °C) eta hotzena urtarrila (2,1 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, −3,3 °C). Urteko prezipitazioa 1164 mm-koa da; hilabeterik euritsuena uztaila da (115 mm) eta lehorrena otsaila (73 mm).

1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 0,8 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (12,7 °C) baino 1,3 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2012, 2019, 2023 eta 2024). Urterik beroena 2024 izan zen (14,5 °C) eta hotzena 1917 (11,3 °C).[1]

Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 2366 berokuntza-gradu-egun eta 627 hozte-gradu-egun izan ziren.[1]


    Datu klimatikoak (Virginia)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 7.5 9.6 14.0 20.0 24.1 28.1 30.2 29.2 25.9 20.3 14.4 9.4 19.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.1 3.7 7.6 13.1 17.7 22.1 24.3 23.4 20.0 13.9 8.1 3.9 13.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3.3 -2.1 1.3 6.2 11.2 16.0 18.4 17.7 14.0 7.4 1.9 -1.5 7.3
Pilatutako prezipitazioa (mm) 87 73 99 93 109 112 115 104 111 89 82 91 1164
Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-10-06ko bertsioa)
Berotze-marrak, 1895–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura XX. mendeko batez bestekoarekiko (12,7 °C).
189519602025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,6+1,5+0,3+1,3+0,4+0,7+0,7+0,9+0,4+0,5+1,2+1,8
1901–19301991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1895–2025
°C, XX. mendeko batez bestekoarekiko (12,7 °C)
+2 °C−2 °C
189519602025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 8.631.393 biztanle zeuden. Batez besteko adina 38,7 urtekoa zen ( Virginiako mapa), 37,4 urtekoa gizonezkoen artean eta 39,9 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 21,9 18 urtetik beherakoak ziren eta % 16,2 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 95,7 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 93,3 gizon zeuden adin-talde horretan.[2][3]

Mapa
Biztanleria (2025, estimazioa)
Biztanleak (2025)
  • 2.318 – 7.769(14)
  • 8.478 – 12.557(13)
  • 13.236 – 15.796(13)
  • 15.861 – 21.200(14)
  • 21.642 – 28.022(13)
  • 28.272 – 33.586(13)
  • 33.734 – 44.332(14)
  • 44.388 – 81.347(13)
  • 83.059 – 155.388(13)
  • 160.662 – 1.167.873(13)
Mapa
Biztanle-dentsitatea (2025)
Dentsitatea
  • 2,2 bizt./km² – 11,3 bizt./km²(14)
  • 11,6 bizt./km² – 14,7 bizt./km²(13)
  • 15,2 bizt./km² – 19,9 bizt./km²(13)
  • 19,9 bizt./km² – 29,2 bizt./km²(14)
  • 30,1 bizt./km² – 41,7 bizt./km²(13)
  • 42,3 bizt./km² – 62,9 bizt./km²(13)
  • 65,4 bizt./km² – 301,8 bizt./km²(14)
  • 308,7 bizt./km² – 540,7 bizt./km²(13)
  • 557,6 bizt./km² – 925,8 bizt./km²(13)
  • 1.109,1 bizt./km² – 4.006,5 bizt./km²(13)

BiztanleriaUrtea02.000.0004.000.0006.000.0008.000.00010.000.0001750180018501900195020002050Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 4.220.517 gizon, 4.410.876 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.27
 
85+
 
2.19
1.59
 
80-84
 
2.06
2.68
 
75-79
 
3.17
4.10
 
70-74
 
4.60
5.08
 
65-69
 
5.53
6.20
 
60-64
 
6.52
6.79
 
55-59
 
6.93
6.40
 
50-54
 
6.46
6.21
 
45-49
 
6.19
6.18
 
40-44
 
6.21
6.72
 
35-39
 
6.70
6.84
 
30-34
 
6.73
6.87
 
25-29
 
6.53
7.17
 
20-24
 
6.56
7.07
 
15-19
 
6.39
6.68
 
10-14
 
6.12
6.31
 
5-9
 
5.76
5.83
 
0-4
 
5.33
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[4]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, estatuan 8.631.393 biztanle zeuden. Herritarren % 10,5 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 65,5 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 58,6[oh 3]; % 20,4 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 18,3; % 7,9 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 7,1; % 5,2 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 4,7; % 0,2 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,2; % 0,1 Hawaiiko edo Ozeaniako uharteetakoa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,1; eta % 0,6 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,5.[oh 4][5]

Arraza/etnia Virginiako mapa
Etnizitatea
2000
95,3 %
2010
92,1 %
7,9 %
2020
89,5 %
10,5 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
72,3 %
19,6 %
2010
70,4 %
20,7 %
2020
65,5 %
20,4 %
7,9 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 48,8 estatu berean jaiotakoak, % 35,9 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 13,1 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 56,6 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 43,4 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Asian jaiotakoa zen (% 41,8, biztanleria osoaren % 5,5); ondoren Latinoamerikan (% 36,3, % 4,8), Afrikan (% 11,1, % 1,5), Europan (% 9,2, % 1,2) eta Ipar Amerikan (% 1,2, % 0,2).[oh 6][6]

Jaioterria eta jatorria Virginiako mapa
Jaioterria
48,8 %
35,9 %
13,1 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
56,6 %
43,4 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
41,8 %
36,3 %
11,1 %
9,2 %
Asia Latinoamerika Afrika Europa Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatuan 3.618.247 etxebizitza zeuden, horietatik % 91,8 okupatuta eta % 8,2 hutsik.[7] Okupatutako etxebizitzen artean, % 64,9 jabeek okupatutakoak ziren eta % 35,1 errentan hartutakoak.[3] Estatuan 3.321.218 etxegune zeuden guztira, horietatik % 66,0 familia-etxeguneak ziren eta % 34,0 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 73,2 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 26,8 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 79,8 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 20,2 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[8] Talde-bizilekuetan bizi ziren 236.646 pertsona (biztanleria osoaren % 2,7); horietatik 59.052 zuzentze- eta gazte-egoitzetan, 92.450 unibertsitateko ikasleen egoitzetan eta 29.880 egoitza militarretan bizi ziren.[7]

3.618.247etxebizitza
3.321.218okupatuak
236.646talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Virginiako mapa

2.154.112
1.167.106
297.029
Jabetzan (2.154.112) Alokairuan (1.167.106) Hutsik (297.029)

Etxegune motak

1.603.123
419.133
902.219
228.120
Ezkondutako bikotea (1.603.123) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (168.623) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (419.133) Bakarrik bizi (902.219) Beste norbaitekin (228.120)

Talde-bizilekuetako biztanleria

59.052
92.450
29.880
55.264
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (59.052) Unibertsitateko egoitzak (92.450) Egoitza militarrak (29.880) Beste (55.264)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 91,6k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 42,2k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 18,5k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[9]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 93.170 $ zen ( Virginiako mapa), eta familiena, 115.213 $. Per capita errenta 50.666 $ zen. Biztanleriaren % 9,9 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[10] Etxeguneen artean, % 4,2k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 17,7k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[11]

93.170 $etxegunearen errenta mediana
115.213 $familiaren errenta mediana
50.666 $biztanleko errenta
% 9,9pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 8,5
% 12,1
% 10,2
% 7,9
% 11,1
% 17,7
< 10.000 $ — % 4,2 (142.753) 10.000-14.999 $ — % 2,7 (92.371) 15.000-19.999 $ — % 2,5 (83.258) 20.000-24.999 $ — % 2,7 (91.709) 25.000-29.999 $ — % 2,8 (94.119) 30.000-34.999 $ — % 2,9 (98.080) 35.000-39.999 $ — % 2,8 (94.258) 40.000-44.999 $ — % 3,0 (101.559) 45.000-49.999 $ — % 3,0 (100.683) 50.000-59.999 $ — % 5,9 (198.205) 60.000-74.999 $ — % 8,5 (284.677) 75.000-99.999 $ — % 12,1 (406.430) 100.000-124.999 $ — % 10,2 (341.833) 125.000-149.999 $ — % 7,9 (266.447) 150.000-199.999 $ — % 11,1 (374.192) ≥ 200.000 $ — % 17,7 (595.158)

Pertsonaia ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Balioak estatu osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
  2. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  4. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  5. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  6. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, estatuko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-10-06ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
  2. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  6. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Ameriketako Estatu Batuak
 Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
  1. ↑ Virginia ofizialki Commonwealth («mankomunitatea») terminoa izenean erabiltzen duten Estatu Batuetako lau estatuetako bat da, Massachusetts, Kentucky eta Pennsylvaniarekin batera.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oharra", but no corresponding <references group="oharra"/> tag was found.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Virginia&oldid=11839731"(e)tik eskuratuta