Orio

Orio
Gipuzkoa, Euskal Herria
Orioko portua eta herrigunea.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Gipuzkoa
Eskualdea	Urola Kosta
Izen ofiziala	Orio
Alkatea	Anuska Esnal Oliden
Posta kodea	20810
INE kodea	20061
Herritarra	oriotar
Ezizena	ijitok
Kokapena
Koordenatuak	43°16′34″N 2°07′38″W
Azalera	9,81 km²
Altitudea	1 m
Distantzia	17 km Donostiara
Demografia
Biztanleria	6.184 (2025:  2)
3.097 (%50,1)   (%49,9) 3.090
Dentsitatea	6,3 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak	% 74.66 + % 9.74 hartzaile (2021)
Etxeko erabilera	% 62.5 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera	1379ko uztailaren 12an
Webgunea	https://www.orio.eus

Orio Gipuzkoako iparraldearen erdialdean dagoen kostaldeko udalerri bat da, gaur egun Urola Kosta eskualdean dago, historikoki Beterri eskualdean. 6.062 biztanle zituen 2022. urtean.

Izena

Orioko erdigunea eta portuaren ikuspegia.

Baliteke Orio herriaren izena bertan amaiera duen Oria ibaiaren izenaren moldaketa izatea. Herria Erdi Aroan sortu zen, Noble y Leal Villarreal de San Nicolás de Bari de Orio izenarekin, baina izen luze hura galduz joan zen, eta herria Orio izatera pasatu zen. Bertako ahozko euskaran, halere, /orijo/ deritzo, i eta o bokalen artean hurbilkari sabaikari ahostun bat tartekatuz. Bertako idazkeran, berriz, horren ondorioz sortutako hiatoa i greko baten bidez adierazten da: Oriyo.

Ibaiaren izenaren etimologia ez da batere argia. Latineko aurea (urrezkoa, urrekara) hitzetik edo euskararen hori (kolorea) hitzetik datorrela uste da. Uste horren ondorioz, herriko kale izenen xaflak horiz daude jarrita, herriko denda eta jatetxe askoren errotuluak horiak dira, toldo hori ugari dago herrian zehar... Orobat, horia da arraunketarako zaletasun handia duen herri horretako traineruaren eta arraunlarien kolorea.

Orioko biztanleei oriotar deitzen zaie.

Geografia

Orio Gipuzkoako kostan dago, Urola Kosta izeneko eskualdean. Herria Oria ibaiaren azken meandroaren ondoan dago kokatuta, horren bokalearen (ibai ahoaren) aurretik, Kantauri itsasoan.

Orioko udalerriko lurraldeak 9,81 km² ditu. Oria ibaiak xedatzen ditu Orioren eta Aiaren arteko hegoaldeko eta mendebaldeko mugak, Orio ibaiaren eskuinetara eta Aia, berriz, ezkerretara kokatuz. Bitxikeria da Oria ibaiaren bi ertzak Orioren jurisdikzioaren pean daudela, nahiz eta ibaiak bi udalerrien arteko mugak ezarri, tradizioz Oriok kontrolatu baitu ibaia.

Iparraldetik Kantauri itsasoak ezartzen du muga, Orioren kosta zati gehiena itsaslabarrez osatuta dagoela. Hain zuzen ere, eremuaren kosta apal bakarra, ibaiaren eskuineko ertzean dago, Antilla hondartzan. Udalerriaren ipar-ekialdea Talaimendi mendiak osatzen du, Kukuarri (362 m) gailur duela.

Orio, Oriaren itsasadarra eta Orioko zubiaren ikuspegi panoramikoa.

Ingurune naturala eta klima

Herrian balio handiko ekosistemak eta inguruak daude oraindik, bereziki Oriaren itsasadarra, izan ere, dituen padurak eta ibarrak Gipuzkoakoen artean baliotsuenetarikoak dira oraindik ere. Inguru hori Natura 2000 sarean dago. Herriaren gainean, bestetik, Kukuarri (362 m) menditxoa dago; horren alde interesgarrienak itsaso aldera ematen du.

Inguruko herri guztien antzera, Oriok klima epel eta euritsua du, ia urte osoan.

Auzoak

Oriok Alde Zahar nabarmena dauka, ondare diren eraikin multzo handiarekin. Hondartza aldera ere etxe multzo berria du,  AP-8  errepidearen beste aldean. Udalak zerrendatzen dituen auzoen artean daude San Martin Auzoa eta Benta Aldea, Kukuarri mendirako bidean; eta Txanka Aldea, Ortzaika Aldea eta Botaleku Aldea ibaiaren bidean.

Udalerri mugakideak

Orio eta Donostiaren (probintziako hiriburua) arteko distantzia 17 kilometrokoa da. Zarautz 5 kilometrora dago, baina ez du berarekin muga egiten, Aia tartean sartzen baita itsasoraino.. Herrira joateko bide nagusia N-634 errepidea da, herria Usurbilekin eta Aiarekin lotzen duena. A-8 (Bilbo-Donostia) autobideak udalerria zeharkatzen du eta sarrera-irteerak Donostia aldera ditu.

Donostiak eta Usurbilek mugatzen dute Orio ekialdetik, Aiak hegoaldetik eta mendebaldetik eta Bizkaiko golkoak iparraldetik.

Historia

Portua oso baliagarria izan zitekeela aintzat hartuta, Joan II.a Gaztelakoak Orioko lurraldea Donostiatik banandu eta hiribildu berriari izen hanpurus hau eman zion: Villa Real de San Nicolás de Orio.

1379an ekin zion Orioko udalerriak, gorde antzean, adin‑nagusitasunaren ibilbideari. Mende bat geroago, Errege-erregina Katolikoengandik honako eskubidea jaso zuten: bidaiariak, zaldiak eta salerosgaiak itsasadarraren ertz batetik bestera eramateko monopolioa. Zerbitzu horien truke, tarifa hauek jarri zituzten: pertsona bakoitzeko marabedi bat, zamarik gabeko abere bakoitzeko bi marabedi, eta abere zamadun bakoitzeko hiru marabedi. Zubirik ez zegoenez, ez dago esan beharrik diru‑iturri finko hori garrantzi handikoa zela udalaren diru‑kutxa betetzeko.

Orioko historia betiere Oria itsasadarrari estu‑estu lotuta ageri da. Izan ere, naturarekin etengabeko auzitan ibili da, Orio, hondar‑barra arazotsua dela eta. 1533an Gipuzkoako Batzar Nagusiak Oriori laguntza itsasorako irteera hobetzeko laguntza ematea erabaki zuen. Serapio Mujikak Gipuzkoako monografian Oriok errege‑erreginei eta Gipuzkoako Foru Aldundiari hondar‑barra eta moilak zaintzeko zenbat aldiz eskatu zien aipatzen du.

Orioko Pilliku plaza.

Garai honetan oriotarren jarduna epikoa izan zen, Belle Isle itsasartean eta Kanadako Labrador penintsula aldean baleak harrapatzen aritu zirenean. 1577ko Juan Martinez Larrume marinel oriotarraren testamentua, Kanadan idatzitako testamenturik antzinakoena da.

Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratutako La Industria pesquera de Guipúzcoa a finales del siglo XVI (1944) liburua irakurtzean, Gipuz­koa izeneko eremu zoragarri hartan arrantzak zuen garrantzia ondorioztatzen da. 1599ko errege‑agindu batek —errege‑idaz­kari Kristobal Ipiñarrieta urretxuar ospetsuak sinatuak— korrejidoreari agintzen zion arrantza‑industriaren egoerari buruz­ko txostena egitea. Orioko arrantzaleen izenean, Josepo Etxaniz eta Lazaro Segura mintzatu ziren, eta adierazi zuten Orioko itsasadarrean mihi‑arrainak, lupiak, kolakak, izokinak, korrokoiak eta beste arrain txiki batzuk harrapatzen zituztela. Oria ibaian gora joanez gero, berriz, amuarrainek, barboek, aingirek eta izokinek heltzen omen zioten amuari. Izokinak oholesitan edo nasetan harrapatzen zituzten, eta nasa horiek itsasadarrean eraikitzeak 150 dukat balio zuen. Lau gizon aritzen ziren haien zainketa‑lanetan. Nasa horien errentaren ordainetan 1.045 kobrez­ko erreal hartu zituen Orioko udalak 1594an, eta handik lau urtera %10 gehiago.

1609an beste albiste batek oriotarren poza eragin zuen, izan ere, erregeak diru‑kopuru galanta eman zuen lehenengo arrantza‑kaiaren zimenduak jartzeko: 14.000 dukat, hain zuzen. Gabriel Hoa oriotarrak — Filipe III.a Espainiakoaren estatu‑idaz­kariak— diru‑laguntza emateko erabakian eragin zuela irizten diotenak ez dira, ez, oso oker ibiliko.

Izokin fresko hori merkatariek eta mandazainek erosten zuten, eta haien abere‑taldeekin beste eskualde batzuetara eramaten zuten. Arrain gutiziatu horren libra bakoitza bi errealen truke saltzen zuten, eta amuarrainak erreal baten truke. Oria ibaian berebiziko izokin‑mordoa zegoen: XVI. mendean Tolosako Santa Maria eliza eraikitzen jardun zuten harginek idatziz­ko protesta aurkeztu zuten, ia egunero izokina ateratzen zietelako baz­kaltzeko. Antxoa gazitua eta gozatua, hiru hilabeteko kontserbazio‑bermea zuena, frantsesek erosten zuten barra‑barra. Geroago nazioartean ospe handia hartu zuten Aginagako angulak, Oria itsasadarrean harrapatuak, Oriotik goraxeago.

Bizkaiko golkoan harrapatutako azken sardako balea (Orio, 1901).

1901eko maiatzaren 14an Orion arrantzatu zuten Bizkaiko golkoan harrapatutako azken sardako balea. Orioko arrantzaleek arpoia gabe dinamita erabili zuten animalia hiltzeko, galdu egin baitzituzten ohitura eta teknikak. Gertaeraren oroigarri, Orioko baleari bertsoak jarri zizkion bertsolari anonimo batek, eta Benito Lertxundi oriotar kantariak Balearen bertsoak izenburuarekin famatu zituen.

1903an, itsasadarra bideratzeko ez­ponda berreraikitzea eta Arribiribilla esaten zioten harkaitz arriskutsua leherraraztea erabaki zuten. Aurrekontua 22.000 pezetakoa zen, Aldundiak erdia jarri zuen, eta beste erdia Udalak eta Orioko arrantzaleen kofradiak. Geroago, itsasadarra zabaltzeko eta dragatzeko zenbait obra egin zituzten, guztiak ere premiaz­koak. Izan ere, hondar‑barra 6 oineko sakoneran geratzen zen itsasbeheran, eta 22 oineko sakoneran itsasgoran; horrexegatik, itsasontziek nahiago zuten itsasgora, zailtasun eta arrisku txikiagoz lehorreratzeko edo itsasoratzeko.

Gaur egungo egoera oso bestelakoa da: hobekuntza handiak egin dituzte eta Orioko kirol-portua eraiki dute.

Azpiegiturak

Hezkuntza Zaragueta Herri Eskola Orioko Herri Ikastola Ludoteka Gaztelekua Danbolin musika eskola

Kultura Kultur etxea Kirola Karela kiroldegia Arraunetxe Mendibeltz futbol zelaia

Ekonomia

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %7,8. Bigarren sektorea %3,8. Hirugarren sektorea %75,9. Eta eraikuntza %12,6.

Arrantza

Orioko kale nagusia.

Orioko udaletxea (atzean).

Arrantzari lotutako herria izan da aspaldiko mendeotan Orio. Orain hamar urte baino bapore gutxiago dago, gaur egun, herrian. Gogorra da arrantzaleen bizitza, eta behera egin du, nabarmen, arrantzaren presentziak. Oraindik, hala ere, herri arrantzalea da Orio. Herriko plazaren parean lotuta, han egoten dira baporeak, portuari kolorea emanez eta herria dotore jantziz. Ederra da itsaso zabalean ibiltzen diren bapore horiek Oria ibaian atseden hartzen ikustea.

Otsaila aldean hasten dute denboraldia arrantzaleek; hasieran, antxoatan jarduten dute nagusiki, baina berdela, txitxarroa eta abar ere harrapatzen dituzte batzuetan. Otsaila eta ekaina bitartean, astelehenetik ostiralera ibiltzen dira itsasoan. Pozgarria izaten da ostiralean baporeak herrira sartzen ikustea. Giro berezia sortzen dute herrian arrantzale lehorreratu berriek: kresalaren usaina ekartzen dute, beren arrantzale zirak jantzita itsas-zaporea banatzen dute herri osora, eta han ibiltzen dira, gora eta behera, beren gurdi, sare eta abarrekin.

Uztaila hasieran, Orioko San Pedro festak izan eta gero, kanaberak hartu, eta atuna harrapatzeari ekiten diote arrantzaleek. Urrutira joan behar izaten da atunetara, eta aste beteko irteera ez da nahikoa izaten. Horregatik egin behar izaten dituzte hogei bat eguneko irteerak. Gogorra da arrantzalearen bizitza, udaberri eta udara aldean.

Hogei bat eguneko mareak egiten dituzte itsasoan, lehorrera bueltatu, eta egun bat baino ez dute izaten lagun eta senitartekoekin egoteko, hurrengo egunean, berriz itsasoratzen baitira, atunaren bila.

Abendura arte ibiltzen dira atunetan. Abenduaren 6a Orioko San Nikolas patroiaren eguna izanik, herriko festak izaten dira, eta ordurako etxean egon nahi izaten dute arrantzale guztiek. Abendutik otsailera arte lehorrean izaten dira lasai, bai oporretan, bai baporea hurrengo denboraldirako margotzen eta prestatzen.

Angulak

Baxurako baporeez gainera, baporetxo txiki asko dago Orion. Ibaian barrena barreiatuta, motor asko dago herrian. Oria ibaiaren itsasadarra atzean utzi, eta txipiroitara joaten dira asko; beste asko arrain txikitara ateratzen dira (panekak, dontzeilak, itsas-kabrak... harrapatzera), eta ibaian bertan geratzen dira beste batzuk, neguko gau hotzetan, angula preziatuak harrapatzeko asmoz.

Oria ibaian gora eginez, herritik oso gertu, Aginaga dago, angulei estu-estu lotuta bizi den herria. Han saltzen dituzte Orioko anguleroek Orian harrapatutako angulak; gero, handik, mundu osoko herrialde askotara banatzen dira angulak. Txinatarrak dira angula erosle nagusiak. Arrozaren zomorro txiki guztiak jaten dituzte angulek, eta horretarako erabiltzen dituzte txinatarrek, arroz garbi-garbia lortzeko. Gero, gainera, balio handia hartzen dute angulek, han oso preziatuak baitira aingirak. Gurean, ordea, aingirari baino askoz balio handiagoa ematen zaio angulari.

Jaki oso preziatua da angula. Ezin da nonahi harrapatu, eta oso garestia izaten da. Pribilegiatuak dira asko Orion, inoiz erosi gabe, urtero jaten baitituzte angulak.

Lehorreko arrantza

Lehorretik arrantzan jende asko jarduten da Orion. Gehienak hondartza inguruan aritzen dira, Oria ibaiaren itsasadarra leku ezin hobea baita lupiak-eta harrapatzeko. Hala ere, ibai osoan zehar, bi aldeetako edozeinetan topa daiteke noiznahi jendea arrantzan.

Gaur egun, zaila da Orioko barrara joan, eta kanaberarik ez ikustea. Behin ere jende gehiegi egoten ez bada ere, arrantzaleren bat beti izaten da barran edo hondartzaren bestaldean, harrobian. Gutxitan uzten dute hutsik hondartza ingurua. Pieza ederrak ateratzen dituzte tarteka, eta itxaropen horrekin hurbiltzen dira hara. Hala ere, arrantzan egitea bera izaten dute gozagarri: itsasoaren isiltasunarekin bakarka egotea, kresala barneratzea, ingurua gozatzea... Toki ederra da Orio, horretarako.

Orioko kirol-portua.

Diru-sarrerak

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.958 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 49.256 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (20.790 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.078 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 25.370 eurokoa zen: gizonena 30.566 eurokoa eta emakumeena 20.263 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 33,7 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 24.982 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 49.886 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 17.566 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 109.714 euro baino gehiago.

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera

Errenta pertsonala (2024) Gipuzkoako mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

 

 

 

14.708

P20

4.526

17.799

P25

8.270

20.853

P30

11.414

26.075

P40

15.885

30.566

P50

20.263

36.047

P60

24.809

41.838

P70

30.688

44.901

P75

34.628

48.666

P80

39.208

59.934

P90

49.505

73.812

P95

57.742

158.314

P99

92.263

18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.

Familia-errenta (2024) Gipuzkoako mapa

◄ gizonakPemakumeak ►

22.173

P10

13.951

31.182

P20

20.370

34.770

P25

23.239

38.611

P30

26.200

45.724

P40

33.477

53.546

P50

43.721

62.905

P60

53.512

72.621

P70

67.024

78.016

P75

74.365

86.866

P80

83.694

111.113

P90

103.384

134.720

P95

128.372

234.910

P99

171.197

Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.

Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 62,5 soldatak dira.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 26,2 da, probintziakoaren (27,6; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 16.403 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 127.912 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12,8 zen (Gipuzkoa osoan, % 11,3; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.547 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 47.209 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 24,5 zen (Gipuzkoa osoan, % 22).

Errentaren bilakaera

Errenta pertsonala

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Familia-errenta

20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.

Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Orio udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 3.049 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,1; gainerako % 40,9 inaktibo zeuden (erretiratuak % 50,8, beste inaktiboak % 30,9 eta ikasleak % 18,3). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,5 zen eta emakumezkoena % 58,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,4 eta % 8,1 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 2.777 zen 2023ean, 2021eko 2.668etik gora. Emakumeek okupatuen % 48,4 osatzen dute, eta gizonek % 51,6.

2.777okupatu, 2023+% 4,1 2021etik

% 48,4emakumeak okupatuen artean

% 59,1jarduera-tasa, 2024

% 6,8langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 55,1

% 20,8

% 12,6

Okupatuak · % 55,1Langabeak · % 4,0Ikasleak · % 7,5Erretiratuak · % 20,8Beste inaktiboak · % 12,6

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Orio, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	2.843	% 55,1	1.445	% 56,3	1.398	% 53,9
Langabeak	206	% 4,0	82	% 3,2	124	% 4,8
Inaktiboak	2.111	% 40,9	1.038	% 40,5	1.073	% 41,3
Guztira	5.160	% 100,0	2.565	% 100,0	2.595	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 69,5), industria (% 22,0), eraikuntza (% 7,6) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,9). Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 21,2), ondoren merkataritza (% 13,6) eta hezkuntza (% 9,6) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa

% 22,0

% 69,5

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,9Industria · % 22,0Eraikuntza · % 7,6Zerbitzuak · % 69,5

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 21,2

Merkataritza

% 13,6

Hezkuntza

% 9,6

Ostalaritza

% 8,9

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 8,1

Eraikuntza

% 7,6

Administrazio publikoa

% 5,2

Jarduera profesionalak

% 4,8

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Garraioa eta biltegiratzea

% 4,0

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 4,0

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 3,0

Beste zerbitzu batzuk

% 2,6

Informazioa eta komunikazioak

% 2,4

Etxeetako jarduerak

% 1,8

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 1,0

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 0,9

Ur-hornidura eta hondakinak

% 0,7

Higiezinen jarduerak

% 0,3

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,1

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Erauzketa-industriak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 49,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,8), eta oinarrizko okupazioak % 11,1. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 53,4 eta emakumeen % 46,1).

% 33,8

% 49,9

% 11,1

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 33,8Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 49,9Oinarrizko okupazioak · % 11,1Ez dago jasota · % 5,3

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Orio, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	938	% 33,8	420	% 29,3	518	% 38,5
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	1.385	% 49,9	765	% 53,4	620	% 46,1
Oinarrizko okupazioak	307	% 11,1	162	% 11,3	145	% 10,8
Ez dago jasota	147	% 5,3	86	% 6,0	61	% 4,5
Guztira	2.777	% 100,0	1.433	% 100,0	1.344	% 100,0

Okupatuen % 82,0 besteren konturako langileak dira, eta % 18,0 norberaren konturakoak.

% 15,7

% 68,9

% 13,1

Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 15,7Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 68,9Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,1

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Orio, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	500	% 18,0	303	% 21,1	197	% 14,7
Besteren kontura	2.277	% 82,0	1.130	% 78,9	1.147	% 85,3
Guztira	2.777	% 100,0	1.433	% 100,0	1.344	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 87,8 estatuan jaio zen, eta % 12,2 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,8 okupatuak dira, % 29,2 erretiratuak, % 7,0 ikasleak, % 4,1 bestelako inaktiboak eta % 2,9 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,3 okupatuak dira, % 24,6 bestelako inaktiboak, % 10,2 langabeak, % 5,1 ikasleak eta % 2,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 53,4 okupatuak dira, % 18,3 erretiratuak, % 16,6 bestelako inaktiboak, % 7,4 ikasleak eta % 4,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,0 okupatuak dira, % 34,8 bestelako inaktiboak, % 10,4 langabeak, % 5,2 ikasleak eta % 2,7 erretiratuak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 56,8

Okupatuak

% 57,3

% 2,9

Langabeak

% 10,2

% 7,0

Ikasleak

% 5,1

% 29,2

Erretiratuak

% 2,7

% 4,1

Beste inakt.

% 24,6

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 53,4

Okupatuak

% 47,0

% 4,4

Langabeak

% 10,4

% 7,4

Ikasleak

% 5,2

% 18,3

Erretiratuak

% 2,7

% 16,6

Beste inakt.

% 34,8

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 88,4 estatuan jaio zen, eta % 11,6 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,2 oinarrizko okupazioetakoak eta % 10,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,8 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 31,8

Goi eta erdi maila

% 10,7

% 52,5

Langile kualifikatuak

% 60,1

% 9,7

Oinarrizko okup.

% 23,2

% 6,0

Ez dago jasota

% 6,0

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 42,4

Goi eta erdi maila

% 9,1

% 45,0

Langile kualifikatuak

% 55,2

% 8,1

Oinarrizko okup.

% 31,8

% 4,6

Ez dago jasota

% 3,9

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 51,9 zerbitzuetan ari dira, % 35,7 industrian eta % 11,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,8 zerbitzuetan ari dira, % 25,0 eraikuntzan, % 20,8 industrian eta % 2,4 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 87,0 zerbitzuetan ari dira, % 10,4 industrian eta % 2,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 97,4 zerbitzuetan ari dira.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 1,3

Nekazaritza

% 2,4

% 35,7

Industria

% 20,8

% 11,1

Eraikuntza

% 25,0

% 51,9

Zerbitzuak

% 51,8

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 0,4

Nekazaritza

% 0,6

% 10,4

Industria

% 1,3

% 2,2

Eraikuntza

% 0,6

% 87,0

Zerbitzuak

% 97,4

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 167 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 9,8 km² denez, NAE lurraldearen % 17 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 88,9 larre iraunkorrak (149 ha, 24 ustiategitan), % 9,6 arbolak (16,1 ha, 16 ustiategitan), % 1,3 lur goldagarria (2,2 ha, 10 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,28 ha, 11 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

17%

83%

NAE · 167 ha (% 17)Gainerako azalera · 814 ha (% 83)

NAE, lur-erabileraren arabera

89%

10%

Lur goldagarria · 2,2 ha (% 1,3)Larre iraunkorrak · 149 ha (% 88,9)Arbolak · 16,1 ha (% 9,6)Baratzeak · 0,28 ha (% 0,2)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 413 behi, 423 ardi, 1 txerri, 38 zaldi, 12.164 hegazti, 18 untxi eme eta 11 erlauntz zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 3.721 gidari zeuden erroldatuta: 2.090 gizon (% 56,2) eta 1.631 emakume (% 43,8). Biztanleen % 60,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 4.079 ibilgailuk osatzen zuten: 2.907 turismo, 452 motozikleta, 255 furgoneta, 208 kamioi eta 103 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 470 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik eta Espainiakoaren (525) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,1 urtekoa zen; turismoen % 9,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 7k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 54,8 diesel zen eta % 43,7 gasolinazko; 38 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 20,7k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

43%

30%

21%

0 etiketa · 71 (% 1,8)ECO · 178 (% 4,4)C etiketa · 1.748 (% 43,3)B etiketa · 1.206 (% 29,9)Etiketarik gabe · 837 (% 20,7)

Turismoak, adinaren arabera

10%

20%

30%

33%

< 4 urte · 278 (% 9,6)4–8 urte · 577 (% 19,8)8–15 urte · 885 (% 30,4)15–25 urte · 964 (% 33,2)≥ 25 urte · 203 (% 7)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Demografia

2021an herriak 6.096 biztanle zituen. Horietatik %16,66k 65 urte edo gehiago zuen, eta atzerrian jaiotakoak %9,82 ziren.

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 3.090 gizon, 3.097 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.10 0.23   95-99   0.19 0.55   90-94   1.36 1.13   85-89   1.81 2.49   80-84   2.84 3.98   75-79   3.94 4.14   70-74   4.46 5.34   65-69   5.46 6.80   60-64   6.75 8.41   55-59   7.33 9.19   50-54   8.69 8.25   45-49   8.91 6.57   40-44   7.46 5.37   35-39   5.49 4.72   30-34   5.36 4.95   25-29   4.65 5.86   20-24   5.33 6.93   15-19   6.04 6.44   10-14   5.84 4.56   5-9   4.62 4.08   0-4   3.39
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	73	62	75	33	43	24	29	18	22	9	2	29	20	17	6	12	6	28	−3	4	5	11	6	12	2	7	25	28	13	23	26	37	27	22	34	28	42	38	7	14	33	16	6	19	10	−10	−7	13	−7	−19	−16

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	39	35	43	45	38	51	66	53	53	58	68	71	60	62	59	78	77	50	63	63	52	68	54	44	46	50	49	43	33	32

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 45,9 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 46,1) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 7,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 13,1 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa

Udal

Prob

Esta

Udalerri berean · % 45,9Probintzia berean · % 31,6Erkidegoan · % 2,3Beste erkidegoa · % 7,2Estatutik kanpo · % 13,1

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 77,1 Gipuzkoan, % 1,8 Bizkaian, eta % 0,5 Araban jaio ziren.

Jaioterria, lurralde historikoka

Gipu

EAEt

Gipuzkoa · % 77,1Bizkaia · % 1,8Araba · % 0,5EAEtik kanpo · % 20,6

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 9,5k atzerriko nazionalitatea zuen. Atzerritarren artean, talde nagusiak Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 29,1), Hego Amerika (% 19,6), Saharaz hegoaldeko Afrika (% 12,3) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Nikaragua, Senegal, Argentina dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Afri

Asia

Amerika · % 61,2Europa · % 12,2Afrika · % 18,1Asia · % 8,3Ozeania · % 0,1

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

61

Nikaragua

100

51

Senegal

18

29

Argentina

39

40

Pakistan

16

29

Maroko

24

18

Kolonbia

26

15

Brasil

26

10

Honduras

23

11

Errumania

15

12

Ukraina

13

14

Ekuador

10

9

Kuba

13

7

Venezuela

11

9

Aljeria

6

4

Mexiko

9

4

Peru

8

8

Portugal

3

4

Dominikar Errepublika

6

4

Ameriketako Estatu Batuak

5

4

Bolivia

3

4

Alemania

2

3

Erresuma Batua

3

3

Frantzia

3

3

Txile

3

2

Txina

4

2

Uruguai

4

0

Errusia

4

3

Polonia

1

2

Italia

1

0

Paraguai

3

1

Belgika

1

1

Filipinak

1

1

Finlandia

1

1

Lituania

1

2

Suitza

0

0

Ginea Ekuatoriala

1

1

Ginea

0

1

Nigeria

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 3.026 etxebizitza zeuden: 2.439 (% 80,6) nagusiak eta 587 (% 19,4) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 292 (% 9,7) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 190 (% 6,3) hutsik zeuden. Etxebizitza nagusien % 81,3 jabetzan zegoen eta % 17,0 alokairuan. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 39 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 172 plazarekin (4,41 plaza etxebizitzako).

3.026etxebizitza

2.439nagusi

39etxebizitza turistiko (2026) Gipuzkoako mapa

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

2.439

587

Nagusiak (2.439)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (587)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Gipuzkoako mapa (2021)

2.518

292

Okupatuak (2.518)Noizbehinkakoak (292)Hutsik (190)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

1.984

415

Jabetzan (1.984)Alokairuan (415)Beste modu batean (40)

Guztira 2.439 etxegune zeuden, batez beste 2,5 egoiliarrekoak; horietatik 688 (% 28,2) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

688

669

1.040

Egoiliar 1 (688)2 egoiliar (669)3-5 (1.040)6-9 (38)10 edo gehiago (4)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 91,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 38,8 urtekoa. Etxebizitzen % 5,9 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 5,2 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 71,8 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

1.402

1.187

Etxebizitza 1 (180)2 (100)3-10 (1.402)11-20 (1.187)21-40 (157)

Gela kopurua

507

1.746

478

1-3 gela (155)4 (507)5 (1.746)6 (478)7 edo gehiago (140)

Bainugela kopurua

1.917

1.106

Bainugela 1 (1.917)2 edo gehiago (1.106)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 9,7 berokuntza zentrala zuten, % 64,1 banakakoa eta % 25,4 noizean behingoa. Horrez gain, % 54,8 hodien bidezko gasa zuten eta % 73,6 igogailua.

Berogailu mota

% 9,7

% 64,1

% 25,4

Zentrala (% 9,7)Banakakoa (% 64,1)Noizean behingoa (% 25,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 54,8

Ur bero zentrala% 19,6

Igogailua% 73,6

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 5.231 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,7. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 42,8 zen 2021ean eta % 45,1 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,8 izatetik % 8,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 45,6 ziren, eta gizonen artean % 44,6; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 10,2 eta gizonen % 7,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

5.231biztanle 15 urte edo +, 2024

% 45,1goi-mailako ikasketak+2,3 puntu 2021etik mapa

% 8,7lehen hezkuntza edo gutxiago−1,1 puntu 2021etik mapa

% 12,4ikasten ari dira, 2024

% 8,7

% 25,7

% 20,5

% 45,1

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 8,7Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,7Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 20,5Goi-mailako ikasketak · % 45,1

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,4 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 42,6 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 44 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 50,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,5 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 0,5

Lehen hezkuntza

% 8,2

DBH eta antzekoak

% 25,7

Batxilergoa

% 10,2

Erdi-mailako LH

% 10,2

Goi-mailako LH

% 19,2

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 12,1

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 9,4

Masterrak eta espezialitateak

% 3,5

Doktoretzak

% 0,8

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Orio, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	2.360	% 45,1	1.158	% 44,6	1.202	% 45,6
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	1.071	% 20,5	557	% 21,5	514	% 19,5
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	1.346	% 25,7	695	% 26,8	651	% 24,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago	454	% 8,7	185	% 7,1	269	% 10,2
Guztira	5.231	% 100,0	2.595	% 100,0	2.636	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Orio, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 42,8	% 19,9	% 27,5	% 9,8	5.061
2022	% 43,6	% 19,9	% 27,0	% 9,6	5.068
2023	% 44,3	% 19,8	% 26,6	% 9,2	5.166
2024	% 45,1	% 20,5	% 25,7	% 8,7	5.231

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 12,4 ikasten ari zen (650 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 50,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 29,4 batxilergoan, % 16,0 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,2 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 49,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 18,9 eta emakumeen % 13,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 95,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 49,2 eta 25–29 urtekoen % 14,1; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 51,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 38,9.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 95,1

20–24 urte

% 49,2

25–29 urte

% 14,1

30–34 urte

% 6,4

35–39 urte

% 3,5

40–44 urte

% 3,0

45–49 urte

% 3,1

50–54 urte

% 0,9

55 urte edo +

% 0,4

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 1,5

Goi-mailako ikasketak

% 50,9

Erdi-mailako LH

% 16,0

Batxilergoa

% 29,4

DBH eta antzekoak

% 2,2

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 0,0

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 86,8 estatuan jaio zen, eta % 13,2 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 47,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 28,3 eta % 17,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,0 eta % 15,4, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 47,0

Goi-mailakoak

% 28,3

% 20,3

Batx. / erdi LH

% 29,2

% 27,0

DBH

% 25,3

% 5,7

Lehen H. edo gutx.

% 17,2

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 46,8

Goi-mailakoak

% 38,0

% 17,6

Batx. / erdi LH

% 31,6

% 26,2

DBH

% 15,1

% 9,4

Lehen H. edo gutx.

% 15,4

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,9. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 26,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Politika

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Beñat Solaberrieta hautatu zuten alkate. Boto gehien bildu zuen alderdia EAJ izan zen arren, Solaberrietak bere alderdiaren eta Orain plataformaren botoak eskuratu zituen.

2015eko udal hauteskundeetan Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bildu koalizioak zinegotzi bat galdu zuen, eta PSE-EE alderdiak bat lortu zuen. Orioko Aukera Independentea herri plataformak eta EAJ alderdiak zinegotziak mantendu zituzten. Emaitza horiekin, EAJ alderdiko Jose Angel Zaldua hautatu zuten alkate, bere alderdiaren eta PSE-EE alderdiaren botoekin.

2019ko udal hauteskundeetan, historian lehenengo aldiz, Euskal Herria Bildu koalizioak, 6 zinegotzi lortuta, EAJ/PNV alderdiari boto eta zinegotzi kopuruan gailentzea lortu zuen. PSE-EE eta ORAIN Orioko Aukera Independentea herri plataformak eserleku bana lortu zuten. 2019ko ekainaren 15ean, PSE-EEren eta ORAINen abstentzioekin, Anuska Esnal Oliden hautatu zen alkate.

Hauteskundeak

Alderdiak	2019		2015		2011		2007
	Botoak	Zinegotziak	Botoak	Zinegotziak	Botoak	Zinegotziak	Botoak	Zinegotziak
EH Bildu ORIO (EH Bildu)	1.257	6	890	4	1.038	5	-	-
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	1.151	5	1.133	6	1.268	6	857	4
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE-PSOE)	312	1	236	1	113	-	177	1
Orain: Orioko aukera	277	1	433	2	395	2	-	-
Alderdi Popularra (PP)					38	-	60	-
Aralar					37	-	486 (EB-Brekin)	2
Eusko Abertzale Ekintza (EAE)					-	-	689	3
Eusko Alkartasuna (EA)					-	-	202	1

Alkateak

Hauek izan dira Orioko azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Jose Maria Lizaso Manterola	1979	1983		Euzko Alderdi Jeltzalea
	1983	1987		Euzko Alderdi Jeltzalea
	1987	1991		Eusko Alkartasuna
	1991	1995		Euzko Alderdi Jeltzalea
	1995	1999		Euzko Alderdi Jeltzalea
	1999	2001 a		Euzko Alderdi Jeltzalea
	2001	2003		Euzko Alderdi Jeltzalea
Mirari Arruabarrena	2003	2005 b		Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Ramon Etxeberria	2005	2007		Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Jon Redondo	2007	2011		Euzko Alderdi Jeltzalea
Beñat Solaberrieta	2011	2015		Bildu
Jose Angel Zaldua	2015	2019		Euzko Alderdi Jeltzalea
Anuska Esnal Oliden	2019	Jardunean		Euskal Herria Bildu

^a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

^b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

Ondarea

Artikulu nagusia: «Orioko Alde Zaharra»

Eraikinak

Almirante Oa kaleko 7. zenbakiko etxea Azurzaenea etxea Bikarioetxea Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa Claessens etxea Endaia etxea Herriko plazako 3. zenbakiko etxea Iturriaga jauregia Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxea Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea Kale Nagusiko 22. zenbakiko etxea Kolon Txiki edo Mirandanea etxea Makazaga etxea Mari Maestra Enea etxea Mitxelena etxea Mutiozabal ontziola Orioko Alde Zaharra Orioko udaletxea Piedadearen baseliza Pikota etxea Salatxo etxea San Martin eliza San Nikolas eliza Uzkun etxea

Zubiak Orioko zubia Orioko A-8 autobidearen zubia Bestelakoak Enbil pilotariaren irudia Oteizaren Pietatea Plazak Endaia plaza Herriko Plaza Pilliku plaza Portuak Orioko portua Orioko kirol-portua

Kultura

Orioko Karmele Esnalen testigantza, Orioko euskaren egoeraren inguruan. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Euskara

Orioko euskara gipuzkeraren aldaera bat da, Urolaldekoa. Goierriko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Urolaldekoak, baina hizkera horretan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Eremu lauagoa delako eta, batez ere, Eibar-Elgoibar aldeko industriak eraginda, estuagoa eta sarriagoa izan da hartu-emana. Lexikoan azaltzen da argien lotura, baina lexikoan ez ezik, hizkuntzaren beste sail batzuetan ere ageri da mendebaleko euskararen eragina Urolaldean. 2016an herritarren % 76,68 euskalduna zen.

Kirolak

Orioko trainerua.

Arraunketa Orioko kirol nagusia da. Orio Arraun Elkartea talde historikoa herriko ikurra da, palmares zabala baitu.

Horretaz gain, beste hainbat kirol talde ere badaude, Orioko Futbol Taldea eta Orioko Bate Bizkorrak softball taldea, esate baterako.

Jaiak

Herrian bi festa ospatzen dira nagusiki: sanpedroak ekainean, eta sanikolasak abenduan. Nahiko giro desberdineko festak izaten dira. San Pedro jaiak Euskal Herriko toki askotan ospatzen dira eta inguruko hainbat herritan ere bai. Hori dela eta, kanpoko jende gutxiago izan ohi da Orioko sanpedroetan, eta bertakoek egiten dute festa nagusiki. San Nikolas jaietan, berriz, kanpoko jende ugari izaten da, bi arrazoi hauengatik: batetik, beste inon ez da garai horretan festarik izaten; eta, bestetik, abenduaren 6a eta 8a jai egunak direnez, inguruko festazale guztiak Oriora bertaratzen dira.

• Orioko udako jaia sanpedroak dira, eta egun handia ekainaren 29an ospatzen da. Arrantzaleek santuak hegaluzearen arrantzan babestuko dituela ospatzen zuten garai batean eta egun, hegaluze garaia hasi aurreko azken egunak aprobetxatzen dituzte jai giroan. Normalean, lau festa egun izaten dira: San Pedro bezpera (ekainak 28), San Pedro eguna (ekainak 29), San Pedro bigarrena (ekainak 30) eta San Pedro hirugarrena (uztailak 1).
• Abenduaren hasierako zubian, sanikolasak ospatzen dira, herriko patroiaren festak. Normalean 5ean hasten dira eta 8an amaitu. Herria kanpotarrez betetzen da. Festa horietan euskal jai eguna ere ospatzen da.
• Gazte festak irailaren azken aste-bukaeran egiten dira. Festa autogestionatuak dira, udalaren diru-laguntzarik gabe egiten direnak eta herriko koadrilen artean antolatuak. Arrakasta itzela dute herriko gazteen artean eta benetako herritar giroa sumatzen da.
• San Martin auzoko festak. Azaroaren 11ren inguruan ospatzen dira, normalean, asteburuak aprobetxatuz. Herriko baserritarren festa izaten da eta tradizio handikoa da.
• Beste jai ezagun bat Bisiguaren eguna da, azken urteotan indarra hartzen ari den ospakizuna. Hasieran, ekaineko hirugarren igandean izaten zen eta herriko sukaldarien arteko lehiaketa bat antolatzen zen. Egun, festa elitistagoa bihurtu da, herriko plazan 55 euroren truke menu berezi bat eskaintzen baitute. Festa hori uztailaren erdialdean egiten da, ahalik eta kanpotar gehien herrira biltzeko asmoz. OE edo Orio estilora markaren azpian EAJ alderdiak Orion duen izaera elitistaren azpian beste hainbat ekitaldi ere egiten dituzte, hala nola Orion Jai! edota Txuletaren Festa. Egun horietan, herriko plazan Euskal Herriko produktuen azoka izaten da.
• Modu berean, Orio Arraunketa Elkarteko (OAE) garaipen bakoitzari ospakizun txiki bat egiten zaio; herri guztia udaletxearen aurrean elkartzen da arraunlariei ongietorria emateko.

Orioko San Nikolas eliza eta kale nagusia.

Gastronomia

Orioko kaleetatik ibiliz berehala ikusten da gastronomiak duen garrantzia. Han-hemenka, hainbat txokotan, bertako jatetxeen parrilletan ikatzarekin prestatzen dira arrainak eta haragiak.

Bisigua parrillan jaki nagusia da, baina ezin ditugu ahaztu Oria ibaian harrapatutako angulak, haragiak, antxoak edo atuna, hori guztia herrialdeko txakolin, sagardo edo ardoaz lagunduta. 2008ko Bisiguaren Egunerako, Orioko okindegi nagusiek "Bisigoxo" izeneko postrea diseinatu zuten.

Jatetxeak

Hainbat jatetxe interesgarri ditu Oriok, oso famatuak direnak inguruko herri zein hirietan bertan eskaintzen den une gastronomiko ederra dela eta. Hain zuzen ere, herriko jatetxe famatuek eta turista asko erakarri ohi dituzte, bai neguan eta baita udan ere.

Esate baterako, Bodega Katxiña Txakolindegian, bertako txakolina mundu mailan zabaltzeaz gain, inguruko enpresa askoren afariak egin ohi dira, zenbait ezkontza, ekitaldi eta hainbat zelebritateren ospakizunak. Horren askotarikoak eta horren ikusgarriak dira toki berezi honetan aurki ditzakegun paisaia, zerbitzu eta platerak, Masterchef-eko 2024ko txapelketaren finalerdiak ere han antolatu dituzte.

Dantza

Duela hamabost urte sortu zen Harribil, Orioko dantza taldea, itsas bazterreko harkaitz biribil bati izenean oinarrituta. Sortzaileen asmoa herritarrak dantzara biltzea zen. Hori bai, hamabost urte horretan, herrian dantzatzeaz gain, kanpora ere joan dira beren dantzak erakustera: Donostiako Musika Hamabostaldian, Frantziako Saint-Ciers-sur-Gironden eta Italiako Orio-Canavessen izan dira, Euskal Herriko hamaika herritan bezala. Duela zortzi urte, gazteenek erreleboa hartu zuten eta egun 30 bat gazte dabiltza hot, dantzak ikasten eta plazaratzen. Euskal dantza tradizionalak lantzetik taldean sortutako koreografiak erakustera igaro dira.

Oriotar ospetsuak

• Jose Maria Lertxundi (1836-1896), frantziskotar fraidea eta arabista.
• Manuel Olaizola (1861-1941), traineru patroia.
• Juan Zaragueta (1883-1974), filosofoa.
• Maria Camino Arregi, Mari Maestra (1883-1962), herriko andereñoa eta euskararen sustatzailea.
• Domingo Mitxelena (1894-1959), traineru patroia.
• Jorge Oteitza (1908-2003), eskultore, olerkaria eta arte-teorilari garaikidea.
• Inazio Sarasua (1910-1994), traineru patroia.
• Batista Oliden (1925-1998), arraunlaria.
• Antonio Oliden (1926), arraunlaria eta patroia.
• Juan Lizarralde "Altxerri" (1934-2013), arraunlaria eta patroia.
• Klaudio Etxeberria "Gorria" (1937-2000), traineru patroia.
• Benito Lertxundi (1942), kantaria.
• Esteban Azkue (1944), munduko txapelduna tiro olinpikoko foso modalitatean.
• Anjel Andu Lertxundi (1948), idazlea.
• Jose Luis Korta (1949), arraunlari ohia eta hainbat trainerutako patroi eta entrenatzailea.
• Iñake Irastorza (1955), aktorea.
• Xabier Lizaso (1965), piano-jotzailea.
• Ibon Urbieta (1967), arraunlari ohia.
• Imanol Alguacil (1971), futbolari profesional ohia eta entrenatzailea.
• Irakoitz Etxeberria (1973), Orio Arraun Elkarteko patroia.
• Xabier Sukia (1976), bertsolaria eta kazetaria.
• Ibon Gaztañazpi (1977), arraunalari ohia eta kazetaria.
• Oihana Alkorta (1977-2007), abeslaria.
• Iñaki Gurrutxaga (1981), bertsolaria, musikaria eta idazlea.
• Oihane Mateos (1981), kazetaria.
• Oiana Blanco (1983), judoka, 2009ko munduko txapeldunordea 48 kiloko kategorian.
• Iosu Esnaola (1986), futbolari profesionala.
• Gozategi (1992), musika taldea.
• Idoia Etxeberria (1992), harri-jasotzaile ohia, 150 kg altxata emakumezkoen munduko errekorra duena.
• Jon Azkue (1994), eskubaloi jokalaria.
• Jon Garate (1994), kazetaria.
• Julen Alonso (1996), trikitilaria.

Orioko hondartza.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Euskal Herri Enblematikoa entziklopediako Itsasoko Historia. Euskal Kostaldeko Gida. liburutik txertatu zen 2014-12-18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, liburu hori eta entziklopedia horretako beste zenbait Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak

• Orioko webgune ofiziala
• Informazio turistikoa
• Orio Arraunketa Elkartearen webgunea
• Herriko albisteak Karkara herri aldizkariaren webgunean.
• OrioLand: Herriko sare soziala

• Datuak: Q1649616
• Multimedia: Orio / Q1649616
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Orio