Redaktə edilir: Paris

{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Paris''' ({{dil-fr|Paris}}, tələf. ''Paği'') — [[Fransa]]nın paytaxtı və ən çox əhalisi olan şəhəri, 1 yanvar 2023-cü il rəsmi hesablamada 105 km<sup>2</sup><br>-dan çox bir ərazidə 2,102,650 sakinin yaşadığı şəhər, bu da onu [[Avropa İttifaqı]]nın 4-cü ən çox əhalisi olan şəhəri edir, belə ki, 2022-ci ildə dünyanın ən sıx məskunlaşmış 30-cu şəhəridir.

== Coğrafiyası ==
[[Fayl:Arago medallion Paris.jpg|thumb|left|180px|Körpülərin birində "Paris Meridianı" həkk olunmuş tunc medalyon]]
Şəhər Paris hövzəsinin mərkəzində, təxminən [[dəniz]] səviyyəsindən 65 m hündürlükdə yerləşmişdir. Parisin yaşayış məhəllələri 36km-lik dairəvi yolla əhatələnmişdir. Parisin ərazisinə həmçinin şəhərdən qərbdə yerləşən [[Bulon]] və şərqdə yerləşən [[Vensen]] meşələri də aiddirlər. Şəhərin sahəsi 87 km², adı çəkilən meşə zolaqları ilə birlikdə 105 km²-dir. İndiki sərhədlər 1860-cı ildə qurulub. Şəhər sərhədi əsasən Periferik dairəvi yol boyunca uzanır, onun xaricində şərqə və qərbə doğru şəhərin bir hissəsi olan Bois de Vincennes və Boulogne var<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/ |title=Париж |author= |date=22 июня 2021 |website= |publisher= |language=rus |access-date=16 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101051627/https://ru.wikipedia.org/ |archive-date=2013-11-01 |url-status=live }}</ref>.

[[Fransız]] xəritələrində uzun müddət [[Paris meridianı]] 0 [[meridian]] kimi göstərilmişdir. Parisin körpülərində, piyada zolaqlarında, binaların üzərində Paris meridianı həkk olunmuş tunc medalyonlara rast gəlmək olar.

== İqlimi ==
Paris süst klimatik zonada yerləşir. Orta illik [[temperatur]] 10,9 °C, orta illik yağıntı – 585mm-dir. Parisin mikro iqlimi az rütubətli, gündüzləri az işıqlı, gecələri isə nisbətən işıqlıdır. Ən yüksək temperatur 39,3 °C 12 avqust 2003-cü ildə, ən aşağı temperatur −25,6 °C 10 dekabr 1878-ci ildə, 24 saat ərzində ən dəyişkən temperatur (+12°C-dən −10°C-dək) 31 dekabr 1978-ci ildə, ən güclü külək isə (169km/saat) 1999-cu ilin dekabrında qeydə alınmışdır. Meteoroloji müşahidələr 1873-cü ildən bəri Montsouris parkındakı meteoroloji stansiyadan davamlı olaraq aparılır<ref name="paris_UU20_pop">{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-00851|title=Comparateur de territoire: Unité urbaine 2020 de Paris (00851)|publisher=INSEE|language=French|access-date=10 February 2021|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119110723/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-00851|url-status=live}}</ref>.
{{İqlim cədvəli
| CƏDVƏl = 
| DIAGRAMM TEMPERATUR = 
| DIAGRAMM YAĞINTI = <!--deaktiviert-->
| DIAGRAMM YAĞINTI MIQYAS = 200
| MƏNBƏ = [http://worldweather.wmo.int/062/c00194.htm Météo-France]; [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=fr&stat=07149 wetterkontor.de]
| Başlıq = 
| Yer =Paris
<!-- Orta aylıq ən yüksək temperatur °C ilə -->
| hmjan = 6.9
| hmfeb = 8.2
| hmmär = 11.8
| hmapr = 14.7
| hmmai = 19.0
| hmjun = 21.8
| hmjul = 24.4
| hmaug = 24.6
| hmsep = 20.8
| hmokt = 15.8
| hmnov = 10.4
| hmdez = 7.8
<!-- Orta aylıq ən alçaq temperatur °C ilə -->
| lmjan = 2.5
| lmfeb = 2.8
| lmmär = 5.1
| lmapr = 6.8
| lmmai = 10.5
| lmjun = 13.3
| lmjul = 15.5
| lmaug = 15.4
| lmsep = 12.5
| lmokt = 9.2
| lmnov = 5.3
| lmdez = 3.6
<!-- Orta aylıq temperatur °C ilə -->
| avjan =
| avfeb =
| avmär =
| avapr =
| avmai =
| avjun =
| avjul =
| avaug =
| avsep =
| avokt =
| avnov =
| avdez =
<!-- Orta aylıq YAĞINTI mm ilə  -->
| nbjan = 53.7
| nbfeb = 43.7
| nbmär = 48.5
| nbapr = 53.0
| nbmai = 65.0
| nbjun = 54.6
| nbjul = 63.1
| nbaug = 43.0
| nbsep = 54.7
| nbokt = 59.7
| nbnov = 51.9
| nbdez = 58.7
<!-- Orta gündəlik günəşli saatların  sayı s/g ilə -->
| shjan = 1.9
| shfeb = 2.9
| shmär = 5.1
| shapr = 6.0
| shmai = 7.5
| shjun = 8.1
| shjul = 7.8
| shaug = 7.1
| shsep = 6.0
| shokt = 4.1
| shnov = 2.0
| shdez = 1.5
<!-- Orta aylıq suyun (dəniz, göl) temperaturu °C ilə -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
<!-- Orta aylıq yağışlı günlər g ilə -->
| rdjan = 10.2
| rdfeb = 9.3
| rdmär = 10.4
| rdapr = 9.4
| rdmai = 10.3
| rdjun = 8.6
| rdjul = 8.0
| rdaug = 6.9
| rdsep = 8.5
| rdokt = 9.5
| rdnov = 9.7
| rddez = 10.7
<!-- Orta aylıq rütubət  % ilə -->
| lfjan = 86
| lffeb = 81
| lfmär = 76
| lfapr = 69
| lfmai = 71
| lfjun = 73
| lfjul = 73
| lfaug = 74
| lfsep = 79
| lfokt = 85
| lfnov = 87
| lfdez = 88
}}

== Hidroqrafiya ==
Kiçik adalara malik [[Sena]] çayı Paris şəhərinin yaranmasında və inkişafında mühüm rol oynamışdır. Adalar içərisində ən əhəmiyyətlisi Parisin beşiyi sayılan hələ antik dövrdə məskunlaşmış [[Site]] adası sayılır. [[Notr-Dam de Pari]], [[Sent-Şapel]], [[Konserjeri]] kimi tarixi abidələr məhz burada yerləşir.

Ənənvi olaraq şəhər sağ sahilə (Biznes və ticarət hissəsi) və sol sahilə (mədəni maarif hissəsi) bölünür.

== Tarixi ==
[[Fayl:Plan de Paris Lutece BNF07710744.png|thumb|left|180px|[[Lütesiya]]nın planı]]
Şəhərin əsası (qədim adı [[Lütesiya]]) e.ə. III əsrin ortalarında [[Kelt]] mənşəli parisi tayfaları tərəfindən indiki [[Site]] adasında qoyulmuşdur. Məhz şəhərin müasir adı parisilərin adından götürülmüşdür. [[Lütesiya]] haqqında ilkin yazılı məlumata e.ə. 53-cü ildə [[Yuli Sezar]]ın [[Qall müharibələri|Qall müharibəsi]] haqqında 6-cı kitabında rast gəlinir.

e.ə. 53-cü ildə romalılar birinci müvvəffəqiyyətsiz cəhtdən sonra ikinci dəfə şəhərə yaxınlaşmaq istərkən, parisilər [[Luteç]]iya şəhərini oda vuraraq körpüləri məhv etmişlər. Romalılar adanı parisilərə saxlayaraq [[Sena]] çayının sol sahilində yeni şəhər salmışlar. [[Roma imperiyası]] zamanında şəhər bir o qədər də əhəmiyyətə malik olmamışdır.

=== Orta əsrlər ===
{{main|Paris orta əsrlərdə}}
[[Fayl:Plan de Paris 1223 BNF07710747.png|thumb|180px|Parisin planı, 1223-cü il]]

Romalıların hökmranlığı 508-ci ildə franklıların gəlişindən sonra süqut etdi.
[[Filipp II Avqust]]un hakimiyyəti illərində şəhərin müdahiəsi möhkımləndirilmiş: 1190-cı ildə sağ sahil, 1210-cu ildə sol sahil boyu qala divarları, şəhərinh qərb hissəsidə isə [[Luvr]] qəsiri tikilmişdir.

XI əsrdən başlayaraq Paris [[Avropa]]nın mədəni-maarif və dini mərkəzinə cevrilməyə başlayır. XIII əsrdən etibarən sol sahil boyu, sonralar [[Strabon]] universitetinin yaranmasında mühüm rol oynamış coxlu kolleclər acılır.

XIV əsrdə Böyük bulvar deyilən yerdə, sol sahil boyu yeni qala divarları tikilir.

=== Yeni tarix ===
[[XIV Lüdovik]]in zamanında kral iqamətgahı [[Versal (şəhər)|Versala]] köçürülür. Buna baxmayaraq Parisin artan iqtisadi potensialı və əhalisi onu siyasi mərkəz olaraq daha da aktuallaşdırır. 1844-cü ildə indiki dairəvi yol boyu sayca üçüncü qala divari tikilərək şəhərətrafı 16 girişli qala divarlarının uzunluğu 36km-ə çatdırılır.

XIX əsrdə 21 beynəlxalq sərginin beşi Parisdə keçirilir ki, bu da şəhərin mədəni siyasi həyatına çox müsbət təsirini göstərir.

[[Fayl:Tour Eiffel 3b40739.jpg|thumb|left|200px|[[Eyfel qülləsi]] Ümumdünya sərgisi münasibətilə 1889-cu ildə tikilmişdir.]]
Almanlar tərəfindən Parisin işğalı, fəhlələrdən, xırda sənətkarlardan və burjuaziyadan ibarət [[Paris Kommunası]] Fransa imperiyasını süquta yetirir.

[[İkinci dünya müharibəsi]]ndə şəhər [[III Reyx|faşist Almaniyası]] tərəfindən işğal edilir və işğal 1944-cü ilə kimi davam edir.(6 həftə)

1968-ci ildə Paris kütləvi ixtişaşlar meydanına çevrilir ki, bu da hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələnir.

== Əhalisi ==
<div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours">
'''Paris əhalisinin<br>illər üzrə artım cədvəli<br>'''
{| cellpadding=2 style="background:transparent;"
|-
| 1150
| align="right" |
| 50 000
|-
| 1200
| align="right" |
| 120 000
|-
| 1328
| align="right" |
| 200 000
|-
| 1365
| align="right" |
| 275 000
|-
| 1422
| align="right" |
| 100 000
|-
| 1500
| align="right" |
| 150 000
|-
| 1565
| align="right" |
| 294 000
|-
| 1590
| align="right" |
| 300 000
|-
| 1637
| align="right" |
| 415 000
|-
| 1680
| align="right" |
| 515 000
|-
| 1750
| align="right" |
| 576 000
|-
| 1789
| align="right" |
| 650 000
|-
| 1801
| align="right" |
| 547 800
|-
| 1810
| align="right" |
| 714 600
|-
| 1851
| align="right" |
| 1 053 000
|-
| 1872
| align="right" |
| 1 851 702
|-
| 1881
| align="right" |
| 2 240 000
|-
| 1901
| align="right" |
| 2 714 000
|-
| 1926
| align="right" |
| 2 871 000
|-
| 1954
| align="right" |
| 2 850 000
|-
| 1975
| align="right" |
| 2 300 000
|-
| 1999
| align="right" |
| 2 125 000
|-
| 2007
| align="right" |
| 2 143 000
|}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm Des villages Cassini]
</div>

Paris Fransanın ən six əhali yaşayan şəhəridir. İl de Frans əyalətinin əhalisinin 19,3%-i, Fransa əhalisinin 3,6%-i Parisdə yaşayır. Əhalinin orta sıxlığı 20 433 nəfər/km²-dir.

== Demoqrafik məlumatlar ==
[[Antik]] zamanlarda və orta əsrlərdə çoxsaylı müharibələr, epidemiyalar və əhali arasında kütləvi aclıqlar əhalinin tez-tez azalmasına səbəb olmuşdur.1832-ci ildə vəba epidemiyası təxminən 20 000 insanın tələfinə səbəb olmuşdur.

[[XIX]] əsrin sənayeləşməsi əhalinin artımına səbəb olmuşdur. 1921-ci ildə əhali rekord həddə 3 milyona catmışdır. Hal hazırda Parisdə 2 milyondan bir qədər artıq əhali yaşayır.

Ətraf rayonlarda əksinə əhali artmaqdadır. 1921-ci ildə 4,85 milyon yaşadığı halda, 2006-cı ildə rəqəm 11,6 milyonu kecmişdir.

Təgaüd yaşlı əhali əsasən şəhərətrafında yaşamağa üstünlük verir. Məhz buna görə də Parisi "cavan" şəhər adlandırırlar. Əhalinin əksəriyyəti subaylardan ibarətdir. Orta hesabla hər parisli ailəsi 1,75 nəfərdən ibarətdir.

== Etnik tərkibi ==
Hal azırda Parisdə 310 000 [[immiqrant]] yaşayır ki, bu da şəhərin əhalisinin 14,5%-ni təşkil edir. İmmiqrantların əksəriyyətini [[Portuqaliya]], [[Əlcəzair]], [[Mərakeş]], [[Avropa]] və [[Afrika]] olkələrindən olan gəlmələr təşkil edir.

== İnzibati bölgüsü ==
[[Fayl:Paris-map-arr.svg|thumb|Parisin 20 bələdiyyə dairəsi]]
Şəhər iki [[Aqlomerasiya regionu|aqlomerasiyadan]]: ''intra-muros'' – "divar içi" və ''Grand Paris'' – "Böyük Paris"dən ibarətdir.

Paris 20 bələdiyyə dairəsinə — [[Arrondissement (Paris)|arrondissementinə]] ([[fransız dili|fr.]] ''arrondissements''; [aʀɔ̃dismɑ̃]) bölünür. Hər bir dairə dörd məhəlləni ([[fransız dili|fr.]] ''quartiers'') əhatə edir. Beləliklə Paris 80 məhəllədən ibarətdir. Hər bir məhəllə öz polis şöbəsinə malikdir.

== İdarəçilik ==
[[Fayl:Hotel de Ville Paris.jpg|thumb|200px|Paris bələdiyyəsi]]
2001-ci ilin martından şəhərin bələdiyyə başçısı [[Fransa sosialist partiyası]]nın nümayəndəsi [[Bertran Delano]]dur. Onun lehinə şəhər şurasının 163 üzvündən 92-si öz səsini vermişdir. 2008-ci ildə təkrar seçilmişdir.

== Qardaşlaşmış şəhər ==
{{ITA}}, [[Roma]] (1956). Məşhur deyimə görə: [[fransız dili|fr.]] ''Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris'' / [[italyan dili|it.]] ''Solo Parigi è degna di Roma; Solo Roma è degna di Parigi'' / "Yalnız Paris Romaya layiqdir; yalnız Roma Parisə layiqdir".

== İqtisadiyyatı ==
Ölkənin mühüm iqtisadi mərkəzidir. Demək olar ki, əksər sənaye müəssisələrinin, bankların, sığorta, telerabitə kompaniyalarının ([[Vivendi Universal]], [[Groupe Lagardère]], [[Groupe TF1]]), məşhur mətbuat müəssisələrinin ([[Le Fiqaro (qəzet)|Le Figaro]], [[Le Monde (qəzet)|Le Monde]], [[Liberasyon (qəzet)|Libération]]) ofis və mənzil-qərargahları burada yerləşmişdir. İşsizlik ölkənin orta işsizlik səviyyəsinə uyğundur.

İş yerlərinin 85%-i xidmət sahələrinin payına düşür. Ümumiyyətlə iş yerlərinin 35%-i iaşə xidmətinin, 30%-i istehsal müəssisələrinin, 20%-i tikinti sektorunun və 15%-i yeyinti sənayesinin payına düşür.

Turizm biznesi yüksək inkişaf səviyyəsindədir. 2007-ci ildə Paris mağazalarında çinli turistlər 79 milyon, yaponlar 87 milyon, ruslar 72 milyon, amerikalılar 71 milyon avro xərcləmişlər.
== Nəqliyyat ==

=== Avtomobil nəqliyyatı ===
Paris nəhəng nəqliyyat qovşağına malik olub, tarixi yolların kəsişdiyi şəhərdir. Parisdən radius şəkilli müxtəlif istiqamətlərə yönəlmiş avtomobil yolları başlanğıc götürürlər. Bu yollara A1 [[Lill]] isiqamətli, A4 [[Reyms]] isiqamətli, A5 [[Dijon]] isiqamətli, A6 [[Lion]] istiqamətli, A7 [[Never]] isiqamətli, A10 [[Orlean]] isiqamətli, A13 [[Ruan]] isiqamətli avtomagistrallarını misal göstərmək olar.

Bilavasitə şəhərətrafı iki dairəvi A86 və A104 magistrallarına malikdir.
[[Fayl:PériphériqueParisien.svg|230px|thumb|left|Şəhərətrafı dairəvi yolun xəritəsi]]

=== Hava nəqliyyatı ===
Paris üç beynəlxalq hava limanına malikdir:

* [[Şarl de Qoll Hava Limanı]] sərnişindaşıma həcminə görə Avropada 3-cüdür
* [[Orli hava Hava Limanı]] sərnişindaşıma həcminə görə Avropada 9-cudur, əsasən daxili reyslər həyata keçirilir.
* [[Le Burje Hava Limanı]] bir qədər köhnədir, xüsusi uçaqlar və avio kompaniyalar üçün istifadə olunur.

=== Dəmiryol nəqliyyatı ===
Paris vağzallarının dəmiryol xətləri Fransanın bütün əyalətləri və qonşu Avropa ölkələri ilə birbaşa əlaqəlidir.

* Sen-Lazar — [[Normandiya]].
* Şimal vağzalı — [[Böyük Britaniya]] (Eurostar), [[Belçika]] və [[Hollandiya]] (Thalys) ([[TGV]]).
* Şərq vağzalı — [[Almaniya]], [[Avstriya]].
* Lion — [[Аlp]], [[İsveçrə]], [[İtaliya]] (TGV).
* Bersi — [[Alp]], [[İtaliya]] (gecə qatarı).
* Austerliç Аустерлиц — [[İspaniya]], [[Portuqaliya]] (TGV).
* Monparnas — [[Bretan]] və qərbi Fransa (TGV).
* Le Burje — xüsusi olaraq yük qatarları üçün istifadə olunur.

=== İctimai nəqliyyat ===
[[Fayl:Carte Métro de Paris.jpg|reit|150 px|thumb|Paris metrosunun sxemi]]
Ən rahat və praktik nəqliyyat vasitəsi Paris metrosudur. 1900-cü ilin iyul ayında fəaliyyət göstərən uzunluğu 212,5km olan metro 16 xəttdən ibarətdir. Metro infrastrukturuna eyni zamanda əlavə olaraq 5 ([[RER]] – A, B, C, D, E xətləri) ekspress regional elektrik qatar xətti də daxildir.

Hələ 1930-cu illərdə ləğv edilmiş [[tramvay]] xətlərinin 1992-ci ildən etibarən bərpasına başlanılmışdır. 4 xəttə malik tramvaylar Parisin əsasən ətraf məhəllələrlə əlaqələndirilməsində heç də az rol oynamırlar.

Parisin avtobus nəqliyyat sisteminə nəinki adi marşrutlar, eyni zamanda [[turist]] marşrutları da daxildir.

2007-ci ildən Parisdə çoxlu sayda avtomat velosiped kirayə məntəqələri (''Vélib'') mövcuddur.

== Təhsil ==
Fransanın ən nüfuzlu təhsil müəssisələri Parisdə yerləşir. [[Sarbonna]] universitetinin əsası 1257-ci ildə xeyriyyə məqsədilə onlarla kasıb tələbənin təhsil ala bilməsi üçün [[Robert Sarbon]] tərəfindən yaradılmış kolleclə qoyulmuşdur. [[XIV əsr]]dən etibarən universitet adlanaraq, Parisin və Fransanın ən iri və nüfuzlu təhsil müəssisəsinə çevrilmişdir. 1968-ci il islahatından sonra universitet 13 müstəqil ali təhsil müəssisəsinə bölünmüşdür.
<div align="center">
<gallery widths="280px">
Fayl:Place de la Sorbonne, Paris 27 March 2017.jpg|[[Sarbonna Universiteti]]
Fayl:Welcome to HEC Paris.jpg|[[HEC Paris]]
Fayl:NezUniversiteParisDauphine.jpg|[[Paris-Dofin Universiteti]]
Fayl:Bibliotèque nationale de France, site Richelieu (salle ovale).JPG|[[Fransa Milli Kitabxanası]]nın oval zalı
</gallery>
</div>
Parisin digər məşhur təhsil müəssisələrinə Kollec de Frans, [[Conservatoire national des arts et métiers|CNAM]], [[Paris Politexnik İnstitutu|Politexnik məktəbi]], Katolik institutu, [[HEC Paris]], [[École nationale supérieure des mines de Paris|Dağ-mədən]] və Milli idarəetmə institutları aiddirlər.
Həmçinin 5 akademiyanı, xüsusilə 1803-cü ildən tərkib hissəsi sayılan [[Fransa Akademiyası]]nı özündə birləşdirən Fransa İnstitutu (''Institut de France'') Parisdə yerləşir. Fransa Akabemiyası Paris ədəbiyyat dərnəyi əsasında 1629-cu ildə [[Valentin Kanrar]] tərəfindən təsis edilmişdir. [[Akademiya]] 1635-ci ildən dövlət elm müəssisəsi statusuna malikdir.
[[Fransa Milli Kitabxanası]] 1368-ci ildə kral [[V Karl]] tərəfindən Luvrdakı şəxsi kitabxanası əsasında yaradılmışdır. Kral [[XI Lüdovik]]in vəfatından sonra monarxa məxsus bütün əlyazmaların ənənəyə əsasən məhv edilməsinə qarşı çıxaraq, əksinə onların toplanib kitabxana fonduna verilməsi qərarına gəlməsi onu daha da zənginləşdirmişdir.

== Muzeylər ==
1793-cü ildə Fransa krallarının keçmiş iqamətgahında yaradılmış [[Luvr muzeyi]] dünyada ən zəngin, 30 000 eksponatdan ibarət kolleksiyaya malikdir. Dünya incəsənətinin şedevrləri sayılan [[Mona Liza]] rəsm əsəri və [[Miloslu Venera]] heykəli məhz burada saxlanılır.
{{Panorama şəkli
|Şəkil      = Louvre 2007 02 24 c.jpg
|izahı      = [[Luvr muzeyi]]nin şüşəli piramida formasındakı girişi
|ölçü       = 400
}}[[Orse muzeyi]] 1980-ci illərdə [[Sena]] sahilindəki Viktor Lalunun layihəsi əsasında 1900-cü ildə tikilmiş keçmiş Orse dəmiryol vağzalının binasında yaradılmışdır. Muzeyin kolleksiyası fransız [[İmpressionizm|impressionistlərinin]] əsərləri ilə zəngindir.

[[Pikasso muzeyi]]nin kolleksiyasına 250 əsər daxildir. 1985-ci ildə Parisin Mare məhəlləsindəki 1656–1659-cu illərdə inşa olunmuş Sale malikanəsində yaradılmış və [[Pablo Pikasso]]nun yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Kolleksiyaya əsasən Pikassonun əsərləri və onun özü tərəfindən yığılmış bir çox rəssamın ([[Jorj Brak]], [[Pol Sezan]], [[Anri Matis]], [[Amadeo Modilyani]]) əsərləri daxildir.

[[İncəsənət və sənətkarlıq muzeyi (Paris)|İncəsənət və sənətkarlıq muzeyi]] 1794-cü ildə yaradılmış və elm və texnologiyaya həsr edilmişdir.

== Teatr ==
Parisdə iki opera teatrı, [[Qarnye Sarayı|Opera Qarnye]] və Bastiliya operası fəaliyyət göstərir. 1875-ci ildə açılan və memarının adı ilə adlandırılan "Opera Qarnye"nin sahəsi 11 237 m² olub dünyanın ən böyük operası sayılır.
<div align="center">
<gallery widths="280px">
Fayl:Palais garnier bs.jpg|[[Qarnye Sarayı|Opera Qarnye]]
Fayl:Paris, Palais Garnier's grand salon 2.jpg|Böyük zal
Fayl:Salle Opera Garnier.jpg|Tamaşa zalı
</gallery>
</div>

== Görməli yerləri ==
Parisin görməli yerləri çoxdur. Bura memarlıq tikililəri, küçə və meydanlar, körpülər və s. aiddir. Bunlardan üçü – [[I Napoleon|Napoleonun]] sərəncmı ilə 1806–1836-cı illərdə memar Jan-Fransua Şalqrin tərəfindən tikilmiş [[Zəfər tağı (Paris)|Zəfər tağı]], 1887–1889-cu illər arasında [[Qustav Eyfel]]in layihəsi əsasında inşa edilmiş [[Eyfel qülləsi]] və [[XII əsr]]də [[Site (ada)|Site]] adasında tikilmiş [[Notr-Dam de Pari]] kilsəsi Parisin simvoluna çevrilmişdir.<ref>[https://arrestedworld.com/best-places-in-paris/ Famous Places to Visit in Paris]{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
<div align="center">
<gallery widths="280px">
Fayl:Arc_Triomphe-1.jpg|[[Zəfər tağı (Paris)|Zəfər tağı]]
Fayl:Notre-Dame de Paris 2792x2911.jpg|[[Notr-Dam de Pari]]
Fayl:Eiffel-tower-2008.png|[[Eyfel qülləsi]]
</gallery>
</div>
=== Beş kral meydanı ===
Parisin malik olduğu "Beş kral" meydanı onun tarixini əyani əks etdirən atributlardan sayılır.
{{Əsas|Vandom meydanı}}
'''Vandom meydanı''' ({{Dil-fr|Place Vendôme}}), əvvəlki "Böyük Lüdovik meydanı" ({{Dil-fr|Place Louis le Grand}}) — Parisin "beş kral meydanından" biri. Vandom meydanı Parisin [[I arrondissement (Paris)|I arrondessmentində]] [[Qarnye Sarayı|Paris operasının]] yaxınlığında yerləşir. Meydana Paris metrosunun 3,7,8 xətləri ilə yetişmək mümkündür. Vandom meydanı 1699-cu ildə XIV Lüdovikin şərəfinə memar Jyulya Arduen Mansara tərəfindən layihələşdirilərək salınmışdır. Meydan öz adını Sezar de Vandom sarayından götürmüşdür. Belə ki, 1720-ci ildə inşaası tamamlanan, [[klassisizm]] memarlıq üslubunda olan Sezar de Vandom sarayı meydanı əhatə edir. Meydanın mərkəzində 44 m hündürlüyündə Romadakı [[Trayan sütunu]]nun bənzəri olan [[Vandom sütunu]] ucalmaqdadır. Sütunun ucunda Napoleonun heykəli qoyulmuşdur.
{{Əsas|Konkord meydanı (Paris)}}
'''Konkord meydanı''' ya '''Razılıq meydanı''' ({{Dil-fr|Place de la Concorde}}) — Klassizim üslubunda salınmış Parisin mərkəzi meydanı, "5 kral meydanından" biri. Böyüklüyünə görə [[Fransa]]nın [[Bordo]] şəhərindəki {{Dil-la|“Quinconces”}} meydanından sonra ikincidir. Sahəsi 68.470 m²- dir. Meydan [[Sena]] çayından şimalda, [[VIII arrondissement (Paris)|VIII arrondissement]] ərazisində, [[Tyuilri bağı]] ilə [[Yelisey çölləri|Şanzelize prospekti]] arasında yerləşir. Konkord meydanına [[Rivoli küçəsi (Paris)|Rivoli]] və [[Royal küçəsi (Paris)|Royal küçələri]] açılırlar.
{{Əsas|Viktoriya meydanı (Paris)}}
'''Viktoriya meydanı''' ya '''Qələbə meydanı''' ({{Dil-fr|Place des Victoires}}) — Parisin mərkəzi lakin bir o qədər də böyük olmayan meydanı, "5 kral meydanından" dördüncüsü. Meydan [[Pale-Royal]]dan şimal-şərqdə, I və II arrondissementlərin sərhəddində, Luvrdan 500 m şimalda yerləşir. [[Holland müharibəsi]] bitdikdən və [[Nimvegen sülhü]] bağlandıqdan sonra onun salınmasının təşəbbüskarı marşal La Feyad olmuşdur. Marşal La Feyad həmin sahəni alıb, ətraf evləri sökdürüb memar [[Jül Arduen Mansar]]a mərkəzində [[XIV Lüdovik]]in at üstündə heykəli olan bir meydan salmağı tapşırır. Bununla o, fransızların Holland müharidəsindəki qələbəsini əbədiləşdirmək istəmişdir.
{{Əsas|Dofina meydanı (Paris)}}
'''Dofina meydanı''' ya '''Vəliəhd meydanı'''({{Dil-fr|Place Dauphine}}) — Parisin mərkəzi meydanı, "5 kral meydanından" ikincisi. Meydan 1607-ci ildə kral [[IV Henri]] tərəfindən vəliəhd [[XIII Lüdovik]]in şərəfinə sifariş edilmişdir. O dövrdə (XVII əsrdə) bu meydan [[Voje meydanı (Paris)|Voje meydanından]] sonra ikinci kral meydanı olmşdur.
{{Əsas|Vogezlər meydanı (Paris)}}
'''Vogezlər meydanı''' ({{Dil-fr|Place des Vosges)}}) — Parisin ən qədim meydanı, "5 kral meydanından" birincisi. Mare məhəlləsində yerləşən bu meydan kvadrat şəklindədir. 1799-cu ilə qədər "Kral meydanı" {{Dil-fr|Place Royale}} adlanmış.

== Brendlər ==
{{Əsas|Chanel}}
'''Chanel S. A.''' ({{Dil-fr|[ʃaˈnɛl]}}; {{dil-az|Şanel}}) — [[XX əsr]]in əvvəlində Parisdə moda dizayneri [[Koko Şanel]] tərəfindən təsis edilmiş dəbdəbəli geyim firması öz fəaliyyətinə 1910-cu ildə Parisdə [[Kambon küçəsi (Paris)|Kambon küçəsi]] ({{Dil-fr|Rue Cambon}}) 21 ünvanında, [[Ritç oteli (Paris)|Ritç hotelinin]] arxasında {{Dil-fr|“Chanel Modes”}} atelyesini açmaqla başlamışdır.

== Mənbələr ==
* Paris, Alan Tillier, Ein Dorling Kindersley Buch,''reiseführer'', VİSaVİS Neuauflage 2007/2008, ISBN 978-3-928044-37-0
* Paris, Teresa Fischer, Falk ''reiseführer'', Auflage 2004, ISBN 3-8279-0175-8,

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.paris-26-gigapixels.com/index-en.html Parisdə interavtiv virtual tur.]
* [http://wikivoyage.org/de/Paris Paris.]
{{Avropa paytaxtları}}
{{Paris}}
[[Kateqoriya:Paris| ]]
[[Kateqoriya:Fransa şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Fransa prefekturaları]]
[[Kateqoriya:Avropa mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:İl-de-Frans departamentləri]]