Tirana
| Tirana Tirona | |
|---|---|
| — Thủ đô và municipality — | |
Hiệu kỳ Huy hiệu | |
Tirana Tirana | |
| Quốc gia | Albania |
| Vùng | Trung Albania |
| Quận | Tirana |
| Municipality | Tirana |
| Định cư | 1614 |
| Chính quyền | |
| • Kiểu | Chính quyền thị trưởng-hội đồng |
| • Thị trưởng | Erion Veliaj[1][a] (PS) |
| • Hội đồng | Hội đồng Thành phố Tirana |
| • Chủ tịch | Romina Kuko |
| Diện tích[4][5] | |
| • Municipality | 1,110 km2 (0,429 mi2) |
| • Unit | 41,8 km2 (161 mi2) |
| Độ cao | 110 m (360 ft) |
| Dân số | |
| • Thứ hạng | 1 |
| • Đô thị | 526.017[6] |
| • Vùng đô thị | 800.986[7] |
| • Municipality | 598.176[b] |
| • Mật độ Municipality | 538/km2 (1,390/mi2) |
| • Unit | 389.323[11] |
| • Mật độ Unit | 9.313/km2 (24,120/mi2) |
| Tên cư dân | tiếng Albania: Tiranas (nam), Tiranase (nữ) phương ngữ Tirana: Tirons (nam), Tironse (nữ) |
| GDP | |
| • Quận | €9,53 tỷ (2023)[12] |
| • Bình quân đầu người | €12.566 (2023)[12] |
| • Mùa hè (DST) | CEST (UTC+2) |
| Mã bưu chính | 1000-1054 |
| Mã điện thoại | 4 |
| Thành phố kết nghĩa | Firenze, Kyiv, Verona, Skopje, Lublin, Kharkiv |
| Sân bay | Sân bay Nënë Tereza |
| Quốc lộ | |
| Đường cao tốc | |
| Biển số xe | TR |
| Website | tirana |
Tirana[c] (/tɪˈrɑːnə/ ⓘ tih-RAH-nə;[13][14] phát âm tiếng Albania: [tiˈɾana]; tiếng Albania Gheg: Tirona[d]) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Albania cũng như trung tâm văn hóa, kinh tế và chính trị của đất nước. Nó tọa lạc tại trung tâm miền tây Albania, được vây quanh bởi các ngọn đồi, với núi Dajt ở phía đông và một thung lũng nhỏ phía tây bắc hướng về biển Adriatic phía xa. Thành phố cách Athens 700 kilômét (430 dặm) về phía bắc, cách Skopje 290 km (180 mi) về phía tây, cách Pristina 250 km (160 mi) về phía đông nam và cách Podgorica 160 km (99 mi) về phía nam.
Tirana là một trong những thành phố lớn nhất bán đảo Balkan (xếp thứ 7).[15] Tổng dân số đô thị Tirana khoảng 800.986.[16] Đây cũng là vùng đô thị lớn nhất Albania. Hầu như tất cả các công ty lớn, các nhà máy và cơ quan nghiên cứu khoa học đều đặt trụ sở tại thành phố. Nó nằm trong Tốp 10 thành phố nhiều nắng nhất châu Âu với tổng cộng 2544 giờ nắng.[17]
Lịch sử
[sửa | sửa mã nguồn]Địa lý
[sửa | sửa mã nguồn]Tirana tọa lạc tại vùng trung tâm Albania, khoảng 32 kilômét (20 mi) vào nội địa. Độ cao trung bình là 110 mét (360 ft) trên mực nước biển và điểm cao nhất đạt 1.828 tại Mali me Gropa. Thành phố được vây quanh bởi các ngọn đồi, với núi Dajt ở phía đông và một thung lũng nhỏ phía tây bắc hướng về biển Adriatic phía xa. Sông Tiranë và suối Lanë chảy qua thành phố. Tirana có bốn hồ nhân tạo.
Khí hậu
[sửa | sửa mã nguồn]Theo phân loại khí hậu Köppen, Tirana có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (Cfa), nhận được nhiều mưa vào mùa hè hơn khí hậu Địa Trung Hải. Tất cả các tháng mùa hè có lượng mưa trên 40 milimét (1,6 in),[18] mùa hè nóng còn mùa đông mát và ẩm ướt. Một ít tuyết thường rơi mỗi mùa đông nhưng đều nhanh chóng tan chảy.
| Dữ liệu khí hậu của Tirana (1961–1990) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Năm |
| Cao kỷ lục °C (°F) | 21.2 (70.2) |
28.0 (82.4) |
30.3 (86.5) |
32.6 (90.7) |
35.9 (96.6) |
39.6 (103.3) |
42.2 (108.0) |
41.4 (106.5) |
39.7 (103.5) |
36.1 (97.0) |
26.1 (79.0) |
22.5 (72.5) |
42.2 (108.0) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 11.6 (52.9) |
12.9 (55.2) |
15.6 (60.1) |
19.0 (66.2) |
23.8 (74.8) |
27.7 (81.9) |
30.7 (87.3) |
30.7 (87.3) |
27.3 (81.1) |
21.8 (71.2) |
17.1 (62.8) |
13.0 (55.4) |
21.0 (69.8) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 6.7 (44.1) |
7.8 (46.0) |
10.0 (50.0) |
13.4 (56.1) |
18.0 (64.4) |
21.6 (70.9) |
24.0 (75.2) |
23.8 (74.8) |
20.7 (69.3) |
16.0 (60.8) |
11.7 (53.1) |
8.1 (46.6) |
15.2 (59.4) |
| Trung bình ngày tối thiểu °C (°F) | 1.8 (35.2) |
2.6 (36.7) |
4.5 (40.1) |
7.9 (46.2) |
12.1 (53.8) |
15.6 (60.1) |
17.2 (63.0) |
16.9 (62.4) |
14.1 (57.4) |
10.1 (50.2) |
6.3 (43.3) |
3.2 (37.8) |
9.4 (48.9) |
| Thấp kỷ lục °C (°F) | −9.9 (14.2) |
−9.4 (15.1) |
−6.0 (21.2) |
−1.0 (30.2) |
3.4 (38.1) |
6.2 (43.2) |
4.2 (39.6) |
10.6 (51.1) |
5.5 (41.9) |
−0.4 (31.3) |
−4.3 (24.3) |
−6.6 (20.1) |
−9.9 (14.2) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 143 (5.6) |
132 (5.2) |
115 (4.5) |
104 (4.1) |
103 (4.1) |
68 (2.7) |
42 (1.7) |
46 (1.8) |
78 (3.1) |
114 (4.5) |
172 (6.8) |
148 (5.8) |
1.266 (49.8) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 0.1 mm) | 13 | 13 | 14 | 13 | 12 | 7 | 5 | 4 | 6 | 9 | 16 | 16 | 128 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 74 | 73 | 69 | 72 | 68 | 69 | 62 | 64 | 71 | 70 | 76 | 79 | 71 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 124 | 125 | 165 | 191 | 263 | 298 | 354 | 327 | 264 | 218 | 127 | 88 | 2.544 |
| Nguồn 1: Deutscher Wetterdienst[19][20][note 1] | |||||||||||||
| Nguồn 2: Meteo Climat (ghi nhận cao và thấp)[21] | |||||||||||||
Chính trị
[sửa | sửa mã nguồn]Kinh tế
[sửa | sửa mã nguồn]Tirana là hạt nhân của nền kinh tế Albania và vùng công nghiệp hóa, phát triển kinh tế nhanh nhất của Albania. Khu vực dịch vụ là bộ phận quan trọng nhất của nền kinh tế Tirana, sử dụng hơn 68% lực lượng lao động của Tirana.[22] 26% lực lượng lao động làm việc trong khu vực hai, 5% làm việc trong khu vực một.[22]
Nhân khẩu
[sửa | sửa mã nguồn]| Năm | Số dân | ±% |
|---|---|---|
| 1703 | 4 | — |
| 1820 | 12 | +200.0% |
| 1923 | 10,845 | −9.6% |
| 1937 | 35 | +222.7% |
| 1950 | 51,383 | +46.8% |
| 1960 | 136,295 | +165.3% |
| 1969 | 152,7 | +12.0% |
| 1979 | 189 | +23.8% |
| 1989 | 238,057 | +26.0% |
| 2001 | 341,453 | +43.4% |
| 2011 | 418,495 | +22.6% |
| 2023 | 389,323 | −7.0% |
| Nguồn: [23]Bản mẫu:New archival link needed[24][25][26][27][28][11] | ||
Theo kết quả điều tra dân số năm 2023, dân số của Tirana là 598.176 người, bao gồm 583.963 người sinh ra ở Albania và 14.213 người sinh ra ở nước ngoài. Với mật độ dân số là 502 người trên km vuông, Tirana là thành phố có mật độ dân số cao nhất tại Albania.[4] Vùng đô thị Tirana bao gồm các vùng Durrës và Tirana có tổng dân số xấp xỉ 1 triệu người, chiếm gần một phần ba dân số của Albania.[29]
Văn hóa
[sửa | sửa mã nguồn]Ghi chú
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ Anuela Ristani served as acting mayor while Veliaj's mayoral powers and duties were suspended by the government from 10 February 2025 to 3 November 2025 due to his arrest,[2] but the Constitutional Court later reinstated him as mayor.[3]
- ↑ The municipality of Tirana consists of the administrative units of Baldushk, Bërzhitë, Dajt, Farkë, Kashar, Krrabë, Ndroq, Petrelë, Pezë, Shëngjergj, Vaqarr, Zall-Bastar, Zall-Herr and Tirana.[4][8][9] The population of the municipality results from the sum of the listed administrative units in the former as of the 2023 Albanian census.[4][10]
- ↑ Albanian indefinite form: Tiranë (phát âm [tiˈɾanə])
- ↑ Gheg Albanian indefinite form: Tironë
- ↑ Station ID for Tirana is 13615 Use this station ID to locate the sunshine duration
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ "Mayor of Tirana". Bashkia Tiranë. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2020.
- ↑ "Arrestimi i Veliajt, Anuela Ristani komandohet Kryebashkiake e Tiranës" [Veliaj's arrest, Anuela Ristani appointed Mayor of Tirana]. Pamfleti.net (bằng tiếng Albanian). ngày 11 tháng 2 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2025.
{{Chú thích báo}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết) - ↑ "Njoftim vendimmarrje" [Decision notification] (bằng tiếng Albanian). Constitutional Court of Albania. ngày 3 tháng 11 năm 2025.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết) - 1 2 3 4 "Pasaporta e Bashkisë Tirana" (bằng tiếng Albania). Porta Vendore. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2021.
- ↑ "Bashkia Tirana". Albanian Association of Municipalities (AAM). Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 12 tháng 10 năm 2020.
- ↑ "The urban population of Tirana – 2011 Census Data (Knoema)". Knoema. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2025.
- ↑ "The metro population of Tirana". Interreg Balkan Mediterranean (The European Regional Development Fund). Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2025.
- ↑ "A new Urban–Rural Classification of Albanian Population" (PDF). Instituti i Statistikës (INSTAT). tháng 5 năm 2014. tr. 15. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 14 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2021.
- ↑ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Law 2014" - ↑ 2023 Albanian census 2024, tr. 67.
- 1 2 "Census of Population and Housing". Institute of Statistics Albania. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2024.
- 1 2 "Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2023" (PDF). www.instat.gov.al.
- ↑ "Tirana". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 2 năm 2021.
- ↑ "Tirana". The American Heritage Dictionary of the English Language (ấn bản thứ 5). Boston: Houghton Mifflin Harcourt. 2014. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2020.
- ↑ "Population – INSTAT". Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2017.
- ↑ "Bản sao đã lưu trữ" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2017.
- ↑ "Sunniest Cities in Europe". Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2025.
- ↑ Kottek, Markus; Grieser, Jürgen; Beck, Christoph; Rudolf, Bruno; Rube, Franz (tháng 6 năm 2006). "World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated" (PDF). Meteorologische Zeitschrift. Quyển 15 số 3. tr. 259–263. doi:10.1127/0941-2948/2006/0130. Truy cập ngày 27 tháng 2 năm 2011.
- ↑ "Klimatafel von Tirana (Flugh.) / Albanien" (PDF). Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (bằng tiếng Đức). Deutscher Wetterdienst. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2016.
- ↑ "Station 13615 Tirana". Global station data 1961–1990—Sunshine Duration. Deutscher Wetterdienst. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2016.
- ↑ "Station Tirana" (bằng tiếng Pháp). Meteo Climat. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2016.
- 1 2 "50,7% of Albanian Employees Work in Agriculture". agroweb.org. ngày 26 tháng 5 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2017.
- ↑ "Albania: largest cities and towns and statistics of their population". World Gazetteer. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2020.
- ↑ "Të dhëna të përgjithshme për Qytetin e Tiranës" (PDF) (bằng tiếng Albania). Bashkia Tiranë. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2020.
- ↑ "Popullsia e Shqipërisë" (PDF) (bằng tiếng Albania). Instituti i Statistikës (INSTAT). ngày 19 tháng 2 năm 2016. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2020.
- ↑ "Popullsia e Shqipërisë" (PDF) (bằng tiếng Albania). Instituti i Statistikës (INSTAT). ngày 13 tháng 2 năm 2017. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2020.
- ↑ Citation regarding the Albanian censuses of 1989 and 2001:
- Gjonça, Arjan; Elezi, Pranvera; Sado, Lantona. "Pabarazitë në Tiranën e madhe" (PDF) (bằng tiếng Albania). Instituti i Statistikës (INSTAT). tr. 8. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2020.
- ↑ "Cities of Albania". Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2024.
- ↑ "Population – INSTAT". Instituti i Statistikës (INSTAT). Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2020.
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn]| Từ điển từ Wiktionary | |
| Tập tin phương tiện từ Commons | |
| Tin tức từ Wikinews | |
| Danh ngôn từ Wikiquote | |
| Văn kiện từ Wikisource | |
| Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks | |
| Cẩm nang du lịch guide từ Wikivoyage | |
| Tài nguyên học tập từ Wikiversity | |
- Website chính thức (bằng tiếng Albania)
- . Encyclopædia Britannica (ấn bản thứ 11). 1911.
- The rebirth of the city December 2010 archive (bằng tiếng Albania)