สาธารณสมบัติ

สัญลักษณ์สาธารณสมบัติโดยครีเอทีฟคอมมอนส์

สาธารณสมบัติ หรือ สมบัติสาธารณะ (อังกฤษ: public domain) ประกอบด้วยงานสร้างสรรค์ทั้งหมดที่ไม่มีสิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญาแต่เพียงผู้เดียว สิทธิ์เหล่านั้นอาจหมดอายุ ถูกเพิกถอน สละสิทธิ์ หรืออาจไม่สามารถใช้ได้ เนื่องจากไม่มีผู้ใดถือครองสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียว ดังนั้นทุกคนจึงสามารถใช้หรืออ้างอิงถึงผลงานเหล่านั้นได้อย่างถูกกฎหมายโดยไม่ต้องขออนุญาต

ตัวอย่างเช่น ผลงานของวิลเลียม เชกสเปียร์, ลูทวิช ฟัน เบทโฮเฟิน, มิเกล เด เซร์บันเตส, ซาราธุสตรา, เล่าจื๊อ, ขงจื๊อ, อาริสโตเติล, ลีแมน แฟรงก์ บอม, เลโอนาร์โด ดา วินชี และฌอร์ฌ เมเลียส ถือเป็นสาธารณสมบัติ เนื่องจากถูกสร้างขึ้นก่อนจะมีกฎหมายลิขสิทธิ์ หรือลิขสิทธิ์ของพวกเขาหมดอายุแล้ว ผลงานบางอย่างไม่ได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายลิขสิทธิ์ของประเทศใดประเทศหนึ่ง ดังนั้นจึงถือเป็นสาธารณสมบัติ ตัวอย่างเช่น สิ่งที่ไม่ได้รับการคุ้มครองโดยลิขสิทธิ์ในสหรัฐ ได้แก่ กลศาสตร์นิวตัน และสูตรอาหาร ผลงานอื่น ๆ ที่ผู้แต่งได้อุทิศให้แก่สาธารณสมบัติอย่างชัดเจน (ดู การสละสิทธิ์) ตัวอย่างเช่น การใช้งานอ้างอิงของขั้นตอนวิธีการเข้ารหัส โดยปกติแล้วคำว่า สาธารณสมบัติ จะไม่ถูกนำมาใช้ในกรณีที่ผู้สร้างผลงานยังคงมีสิทธิ์ในส่วนที่เหลืออยู่ ในกรณีดังกล่าว การใช้งานผลงานจะเรียกว่า "ภายใต้สัญญาอนุญาต" หรือ "โดยได้รับอนุญาต"

เนื่องจากสิทธิ์แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศและเขตอำนาจศาล ผลงานชิ้นหนึ่งอาจอยู่ภายใต้สิทธิ์ในประเทศหนึ่ง แต่เป็นสาธารณสมบัติในอีกประเทศหนึ่ง สิทธิ์บางประการขึ้นอยู่กับการจดทะเบียนในแต่ละประเทศ และหากไม่มีการจดทะเบียนในประเทศใดประเทศหนึ่งตามที่กำหนดไว้ ก็จะทำให้ผลงานนั้นมีสถานะเป็นสาธารณสมบัติในประเทศดังกล่าว คำว่า สาธารณสมบัติ อาจใช้แทนกันได้กับคำอื่น ๆ ที่ไม่แม่นยำหรือไม่ได้รับการนิยามอย่างชัดเจน เช่น ปริมณฑลสาธารณะ หรือ ส่วนรวม ซึ่งรวมถึงแนวคิดต่าง ๆ เช่น "ส่วนรวมทางความคิด" "ส่วนรวมทางปัญญา" และ "ส่วนรวมทางข้อมูล"

การไม่มีข้อกำหนดในการใช้งาน

ผลงานสร้างสรรค์ต่าง ๆ ที่ผ่านกระบวนการคิด การเขียน หรือรูปแบบใด ๆ ออกมาถือว่าอยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ ถ้าไม่มีลิขสิทธิ์ชนิดอื่นกำหนดไว้ ผลงานต่าง ๆ ที่มีการสร้างก่อนกฎหมายลิขสิทธิ์ ถือว่าเป็นสาธารณสมบัติ ได้แก่ คัมภีร์ไบเบิล อัลกุรอาน ผลงานของวิลเลียม เชกสเปียร์ ลูทวิช ฟัน เบทโฮเฟิน หรืออาร์คิมิดีส อย่างไรก็ตาม การแปลผลงานเหล่านี้สามารถอยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์

การรวบรวมหรือทำรายชื่อของผลงานลิขสิทธิ์ในบางครั้งถือว่าเป็นงานลิขสิทธิ์ถ้ามีการเรียบเรียงและจัดหมวดหมู่ข้อมูล ในขณะเดียวกันการรวบรวมข้อมูลเรียงตามตัวอักษร เช่น สมุดโทรศัพท์ถือว่าไม่อยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ ผลงานของรัฐบาลถือว่าเป็นสาธารณสมบัติและไม่อยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์

วันสาธารณสมบัติ

บทความหลัก: วันสาธารณสมบัติ

โลโก้ภาษาอังกฤษของวันสาธารณสมบัติ 2023/2024

วันสาธารณสมบัติ เป็น วันที่ผลงานที่มีลิขสิทธิ์หมดอายุและกลายเป็นสาธารณสมบัติ การเปลี่ยนสถานะทางกฎหมายของผลงานที่มีลิขสิทธิ์ไปสู่สาธารณสมบัติมักเกิดขึ้นในวันที่ 1 มกราคม ของทุกปี โดยขึ้นอยู่กับกฎหมายลิขสิทธิ์ของแต่ละประเทศ

การกำหนดให้มี "วันสาธารณสมบัติ" นั้นเริ่มแรกเป็นไปอย่างไม่เป็นทางการ โดยมีการกล่าวถึงครั้งแรกสุดเท่าที่ทราบคือใน ค.ศ. 2004 โดยวอลเลซ แมคลีน (นักเคลื่อนไหวเพื่อสาธารณสมบัติชาวแคนาดา) และได้รับการสนับสนุนจากลอว์เรนซ์ เลสสิก ณ วันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 2010 มีเว็บไซต์วันสาธารณสมบัติแสดงรายชื่อผู้เขียนที่มีผลงานกำลังจะกลายเป็นสาธารณสมบัติ มีการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ในหลายประเทศทั่วโลกโดยองค์กรต่าง ๆ ภายใต้ชื่อวันสาธารณสมบัติ ซึ่งจะช่วยให้ผู้คนทั่วโลกได้เฉลิมฉลองผลงานที่เขียนขึ้นเมื่อนานมาแล้ว

ดูเพิ่ม

• สัญลักษณ์สาธารณสมบัติ
• นิรสิทธิ์
• ซอฟต์แวร์เสรี

เอกสารอ้างอิง

• Huang, Hui (2009). "On public domain in copyright law". Frontiers of Law in China. 4 (2): 178–195. doi:10.1007/s11463-009-0011-6. S2CID 153766621 – โดยทาง Springer.
• Ronan, Deazley (2006). Rethinking copyright: history, theory, language. Edward Elgar Publishing. น. 102. ISBN 978-1-84542-282-0. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2011 – โดยทาง Google Books.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Torremans, Paul, บ.ก. (2007). Copyright Law: A Handbook of Contemporary Research. Research handbooks in intellectual property (ภาษาอังกฤษ). Cheltenham, UK; Northampton, MA: Edward Elgar Publishing. ISBN 978-1-84844-021-0 – โดยทาง Google Books.