Phyblas: เขียนจาก Cœdès IC 4, Lunet de Lajonquière 1902, Parmentier 1927, วิทยานิพนธ์ของชิโมดะ 2010, Shimoda et al. 2019, CIK และ DHARMA

2026-10-29T14:31:31Z

เขียนจาก Cœdès IC 4, Lunet de Lajonquière 1902, Parmentier 1927, วิทยานิพนธ์ของชิโมดะ 2010, Shimoda et al. 2019, CIK และ DHARMA

หน้าใหม่

{{กล่องข้อมูล โบราณวัตถุ
| name = ศิลาจารึกปราสาทดามจัน
| native_artifact_name = សិលាចារឹកប្រាសាទដើមចាន់
| native_name_lang = km
| type = จารึกบนกรอบประตู
| writing = [[อักษรเขมรโบราณ]]
| language = [[ภาษาสันสกฤต]] (K.148 K.438) [[ภาษาเขมรโบราณ]] (K.438)
| created = รัชสมัย[[พระเจ้าอีศานวรมันที่ 1]] (K.438 คริสต์ศตวรรษที่ 7) และคริสต์ศตวรรษที่ 10 (K.148)
| period = สมัย[[เจนละ]] และ[[อาณาจักรพระนคร|สมัยพระนคร]]
| discovered_place = [[ปราสาทดามจัน]] (ปรางค์ N15 และปราสาท N16-1 หรือ N16-2) [[ปราสาทสมโบร์ไพรกุก]] [[จังหวัดกำปงธม]] ประเทศกัมพูชา
| location = อยู่ในที่ตั้งเดิมตามบัญชี CIK ยกเว้นกรอบประตูด้านเหนือของ K.438 ซึ่งไม่ทราบที่อยู่
| id = K.148, K.438
}}
'''ศิลาจารึกปราสาทดามจัน''' ({{lang-km|សិលាចារឹកប្រាសាទដើមចាន់}}) เป็นชื่อเรียกรวมของจารึก 2 หลักบนกรอบประตูของ[[ปราสาทดามจัน]] ในกลุ่มเหนือของ[[ปราสาทสมโบร์ไพรกุก]] [[จังหวัดกำปงธม]] [[ประเทศกัมพูชา]] ขึ้นทะเบียนเป็นหมายเลข '''K.148''' และ '''K.438''' ในบัญชี [[คลังข้อมูลจารึกเขมร|CIK]]<ref name="cik" /> K.148 เป็นจารึก[[ภาษาสันสกฤต]] 14 บรรทัด บนกรอบประตูด้านใต้ของปรางค์ประธาน N15 [[ยอร์ช เซเดส์]]เห็นว่าน่าจะเป็นจารึกคริสต์ศตวรรษที่ 10 เนื้อความเท่าที่เหลือกล่าวถึงการสร้างอาศรมของบุคคลชื่อมังคลาจารย์ การสร้างรูป[[พระวิษณุ]]และ[[ศิวลึงค์|ลึงค์]] และชื่อคัมภีเรศวร ({{lang|sa|ศฺรีคมฺภีเรศฺวร}}) เทพประธานของกลุ่มเหนือ<ref name="ic4" details="หน้า 33" /> ส่วน K.438 อยู่บนกรอบประตูของปราสาทหลังเล็กข้างปรางค์ N15 ซึ่งพังทลายแล้ว เป็นจารึกภาษาสันสกฤตและ[[ภาษาเขมรโบราณ]] กล่าวถึงพราหมณ์ชื่อทุรคสวามิน ({{lang|sa|ทุรฺคฺคสฺวามิ}}) ชาว[[ศกะ]] ผู้ได้รับพระราชธิดาของ[[พระเจ้าอีศานวรมันที่ 1]] เป็นภรรยา<ref name="ic4" details="หน้า 25–26" />

== การค้นพบและการตีพิมพ์ ==
[[เอเตียน ลูว์เน เดอ ลาฌงกีแยร์]]พบจารึก K.148 ระหว่างสำรวจใน ค.ศ. 1900 และรายงานไว้ใน ค.ศ. 1902 ว่าเป็นจารึกหลักเดียวที่เขาพบในกลุ่มปราสาทนี้<ref name="laj1902" details="หน้า 235–236" /><ref name="shimoda2010" details="หน้า 41" /> [[อิจิตะ ชิโมดะ]] ({{lang|ja|下田一太}}) ระบุว่าจารึกนี้เป็นจารึกหลักแรกที่มีผู้พบในสมโบร์ไพรกุก<ref name="shimoda2010" details="หน้า 37–38" /> ต่อมา[[อ็องรี ปาร์ม็องตีเย]]รายงานและทำสำเนาจารึก K.438 บนกรอบประตูทั้งสองข้างของปราสาทที่เขากำหนดเลขว่า N16<ref name="ic4" details="หน้า 25" /> [[หลุยส์ ฟีโน]]สรุปเนื้อหาของจารึกทั้งสองหลักไว้ใน ค.ศ. 1912 เซเดส์เห็นว่าฟีโนน่าจะมีเพียงสำเนาจารึก K.148 ที่บกพร่อง จึงสรุปไว้คลาดเคลื่อน และบทสรุป K.438 ของฟีโนก็ยังไม่ได้ใช้ข้อมูลทั้งหมดที่ได้จากการเทียบสำเนาจารึกหลายชุด<ref name="ic4" details="หน้า 26, 33" /> เซเดส์ตีพิมพ์คำอ่านและคำแปลภาษาฝรั่งเศสของทั้งสองหลักใน ''{{lang|fr|Inscriptions du Cambodge}}'' เล่ม 4 (ค.ศ. 1952)<ref name="ic4" details="หน้า 25–27, 33–34" /> ต่อมา[[โฉม คนธา]] ({{lang|km|ឆោម គន្ធា}}) ชำระคำอ่านใหม่จากสำเนาจารึกของ [[EFEO]] และเผยแพร่ในฐานข้อมูล DHARMA<ref name="dharma148" /><ref name="dharma438" />

== K.148: จารึกของมังคลาจารย์ ==
K.148 อยู่บนกรอบประตูด้านใต้ของปรางค์ N15 และบัญชี CIK ระบุว่ายังอยู่ในที่ตั้งเดิม<ref name="cik" /> จารึกมี 14 โศลก บรรทัดละโศลก<ref name="ic4" details="หน้า 33" /> แต่งด้วยฉันท์อนุษฏุภ์<ref name="dharma148" /> เซเดส์ระบุว่าวรรคแรกของแต่ละโศลกเหลือเกือบครบ วรรคที่สองเหลือเป็นบางส่วน ส่วนสองวรรคหลังซึ่งอยู่ครึ่งขวาของจารึกหายไปทั้งหมด เหลือเพียงอักษรบางตัว<ref name="ic4" details="หน้า 33" />

ตามคำแปลของเซเดส์ จารึกเริ่มด้วยการนอบน้อม[[พระศิวะ]] ศัมภุ วาสุเทพ และ[[พระพรหม]] แล้วกล่าวถึงบุคคลชื่อมังคลาจารย์ ({{lang|sa|มงฺคลาจารฺยฺย}}) ผู้สร้างมังคลาศรม ({{lang|sa|มงฺคลาศฺรม}}) ในรุทราศรม ({{lang|sa|รุทฺราศฺรม}}) และหลานของมังคลาจารย์ซึ่งเป็นกุลบดี ({{lang|sa|กุลปติ}})<ref name="ic4" details="หน้า 33–34" /> เซเดส์อธิบายว่ากุลบดีหมายถึงหัวหน้าอาศรม<ref name="ic4" details="หน้า 33" /> บทต่อมากล่าวถึงศรีคัมภีเรศวร การสร้างรูปปุณฑรีกากษะ ({{lang|sa|ปุนฺทรีกา[กฺษ]}}) การสร้างลึงค์ และลึงค์ของพระอีศะทางทิศใต้ บทที่ 13–14 กล่าวถึงบุคคลชื่อศรีโยคีศวรวรมัน ผู้ได้รับการเข้าพิธีทีกษาตามพิธีกรรม<ref name="ic4" details="หน้า 34" />

ฟีโนเคยอ่านว่าคัมภีเรศวรเป็นชื่อของหลานของมังคลาจารย์ แต่เซเดส์ชี้ว่าเป็นชื่อของเทพประธานของกลุ่มเหนือ ซึ่งปรากฏในจารึกอีกสองหลักของกลุ่มเดียวกัน คือ K.439 ของปราสาท N20 และ K.436 ของประตูตะวันออก เซเดส์เห็นว่าในสภาพปัจจุบัน จารึกนี้ให้ข้อมูลได้น้อย และไม่อาจบอกได้ว่าปรางค์ N15 ประดิษฐานเทพองค์ใด เว้นแต่จะเป็นลึงค์ที่บทที่ 10 กล่าวถึง<ref name="ic4" details="หน้า 33" /> ชิโมดะเห็นว่าการกล่าวถึงคัมภีเรศวรพร้อมการสร้างรูปพระวิษณุและลึงค์บ่งว่ามีการเปลี่ยนลัทธิหรือฟื้นฟูลัทธิ จึงน่าจะมีการดัดแปลงศาสนสถานในคริสต์ศตวรรษที่ 10<ref name="shimoda2010" details="หน้า 238" /> และถือว่าอายุของจารึกนี้กับจารึก K.436 ซึ่งอยู่ในรัชสมัย[[พระเจ้าราเชนทรวรมันที่ 2]] เป็นช่วงที่สำคัญที่สุดของการดัดแปลงกลุ่มเหนือ<ref name="shimoda2010" details="หน้า 252" /> แต่ชิโมดะและคณะเห็นว่าตัวปรางค์ N15 สร้างในสมัยก่อนพระนคร แม้จารึกจะเป็นของคริสต์ศตวรรษที่ 10<ref name="shimoda2019" details="หน้า 1954" />

== K.438: จารึกของทุรคสวามิน ==
ปาร์ม็องตีเยและเซเดส์ระบุว่า K.438 อยู่ที่ปราสาท N16 ชิโมดะเทียบเลขของปาร์ม็องตีเยกับเลขของเขาว่า N16 คือ N16-1 (ทางเหนือ) และ N16 bis คือ N16-2 (ทางใต้)<ref name="shimoda2010" details="หน้า 57" /> แต่ระบุว่าไม่มีบันทึกว่าจารึกอยู่ที่หลังใดในสองหลังนี้<ref name="shimoda2010" details="หน้า 238" /> ปาร์ม็องตีเยบรรยายว่าปราสาท N16 นำกรอบประตูที่มีจารึกมาใช้ใหม่ โดยตัดให้แคบลงจนอักษรปลายบรรทัดด้านหนึ่งหายไปทั้งหมด<ref name="parmentier1927" details="หน้า 72" /> เซเดส์ระบุตามปาร์ม็องตีเยว่าปราสาท N16 เป็นอาคารสมัยพระนคร และหลังจากปาร์ม็องตีเยไปสำรวจใน ค.ศ. 1912 กรอบประตูด้านเหนือก็หายไปหรือหาไม่พบ จึงไม่มีการทำสำเนาจารึกด้านนั้นอีก<ref name="ic4" details="หน้า 25–26" /> บัญชี CIK ระบุว่ากรอบประตูด้านใต้ยังอยู่ในที่ตั้งเดิม ส่วนด้านเหนือซึ่งมีจารึกภาษาเขมร 27 บรรทัดไม่ทราบที่อยู่และยังไม่มีการตีพิมพ์<ref name="cik" /> แต่ชิโมดะระบุว่าปราสาทหลังนี้พังทลายจนแทบไม่เหลือร่องรอย และกรอบประตูที่มีจารึกก็หายไปแล้ว<ref name="shimoda2010" details="หน้า 236" />

จารึกบนกรอบประตูด้านใต้มี 21 บรรทัด เป็นภาษาสันสกฤต 10 บรรทัด (5 โศลก) และภาษาเขมร 11 บรรทัด ส่วนภาษาสันสกฤตกล่าวถึงพราหมณ์ชาวศกะหรือชาวไซเทียชื่อทุรคสวามิน ซึ่งเกิดใน[[ทักษิณาบถ]] ได้รับพระราชธิดาของพระเจ้าอีศานวรมันที่ 1 เป็นภรรยา และประดิษฐานลึงค์ในปี[[มหาศักราช]] 500 กว่า ซึ่งจารึกเหลือเพียงตัวเลขหลักร้อย<ref name="ic4" details="หน้า 26" /> ตามคำแปลของเซเดส์ ทุรคสวามินเชี่ยวชาญมนตร์ พราหมณะ และสูตรของสำนักไตตติรียะ และประดิษฐานลึงค์ตามพิธีหลังจากได้รับทรัพย์สมบัติมากมายเมื่อแต่งงาน<ref name="ic4" details="หน้า 27" /> ส่วนภาษาเขมรกล่าวถึงสิ่งที่ "มรตาญ" ทุรคสวามินถวายแด่เทพที่ชื่อหายไป ซึ่งน่าจะเป็นลึงค์ที่เขาประดิษฐาน และแด่ประหสิเตศวร เทพประธานของกลุ่มใต้ ได้แก่ วัว กระบือ นา และสวนในเขตที่จารึกเรียกว่า "ศาล ตฺนห์" ในหลายแว่นแคว้น รวมทั้งที่[[อีศานปุระ]] และผู้ดูแล "ศาล ตฺนห์" ของอีศานปุระมีหน้าที่ดูแลทรัพย์สินเหล่านี้<ref name="ic4" details="หน้า 26–27" />

เซเดส์ระบุว่าการแต่งงานของพราหมณ์กับพระราชธิดาของกษัตริย์มีตัวอย่างอีกหลายครั้งในประวัติศาสตร์กัมพูชา แต่การที่ทุรคสวามินเป็นชาวศกะเกี่ยวข้องกับปัญหาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างโลกของชาวไซเทียกับ[[ฟูนาน]]และกัมพูชาโบราณ เซเดส์เห็นว่าทุรคสวามินหรือคนในกลุ่มเดียวกันน่าจะได้รับการยกย่องเป็นเทพในชื่อศกพราหมณ์ ซึ่งยังมีการบูชาในสมัย[[ปราสาทบายน]]<ref name="ic4" details="หน้า 26" /> แฟ้มเอกสารขอขึ้นทะเบียนมรดกโลกโยงจารึกนี้กับรูปบุคคลสวมหมวกแหลมบนภาพปราสาทลอยฟ้าที่ผนังด้านตะวันออกของปรางค์ N15 ซึ่งแฟ้มเห็นว่าเป็นชาวศกะ<ref name="nom2016" details="หน้า 46" />

== ดูเพิ่ม ==
* [[ปราสาทดามจัน]]
* [[ศิลาจารึกปราสาทสมโบร์]]
* [[ศิลาจารึกปราสาทเจร็ย]]

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง|refs=
<ref name="cik">{{Cite web|title=Inventaire du Corpus des inscriptions khmères|url=https://cik.efeo.fr/wp-content/uploads/2023/06/Inventaire_CIK_18052023.xlsx|website=Corpus des inscriptions khmères (CIK)|publisher=École française d'Extrême-Orient|date=2023-05-18|access-date=2026-10-29|language=fr}} รายการ K.148 และ K.438</ref>
<ref name="dharma148">{{Cite web|last=Chhom|first=Kunthea|title=K. 148. Stela from Sambor Prei Kuk (edifice N15), 10th century|url=https://dharmalekha.info/texts/INSCIK00148|website=DHARMA|access-date=2026-10-29|language=en}}</ref>
<ref name="dharma438">{{Cite web|last=Chhom|first=Kunthea|title=K. 438. Doorjamb of the tower N16 of Sambor Prei Kuk site, 7th century CE|url=https://dharmalekha.info/texts/INSCIK00438|website=DHARMA|access-date=2026-10-29|language=en}}</ref>
<ref name="ic4">{{Cite book|last=Cœdès|first=George|author-link=ยอร์ช เซเดส์|title=Inscriptions du Cambodge|volume=4|publisher=École française d'Extrême-Orient|location=Paris|date=1952|url=https://zenodo.org/records/3895821|access-date=2026-10-29|language=fr}}</ref>
<ref name="laj1902">{{Cite book|last=Lunet de Lajonquière|first=Étienne|author-link=เอเตียน ลูว์เน เดอ ลาฌงกีแยร์|title=Inventaire descriptif des monuments du Cambodge|volume=1|publisher=Ernest Leroux|location=Paris|date=1902|url=https://archive.org/details/inventairedescr01lajogoog|access-date=2026-10-29|language=fr}}</ref>
<ref name="nom2016">{{Cite report|author=Ministry of Culture and Fine Arts, Kingdom of Cambodia|title=Sambor Prei Kuk, Archaeological Site Representing the Cultural Landscape of Ancient Ishanapura: Request for Inscription on the World Heritage List|date=2016|publisher=Cambodian National Commission for UNESCO|url=https://whc.unesco.org/document/155671|access-date=2026-10-29|language=en}}</ref>
<ref name="parmentier1927">{{Cite book|last=Parmentier|first=Henri|author-link=อ็องรี ปาร์ม็องตีเย|title=L'art khmèr primitif|volume=1|series=Publications de l'École française d'Extrême-Orient|number=21|publisher=G. Van Oest|location=Paris|date=1927|url=https://evols.library.manoa.hawaii.edu/handle/10524/12280|access-date=2026-10-29|language=fr}}</ref>
<ref name="shimoda2010">{{Cite thesis|author=下田一太|title=クメール古代都市イーシャナプラの研究|type=博士論文|publisher=早稲田大学|date=2010|url=https://waseda.repo.nii.ac.jp/records/19229|access-date=2026-10-29|language=ja}}</ref>
<ref name="shimoda2019">{{Cite journal|last1=Shimoda|first1=Ichita|last2=Uchida|first2=Etsuo|last3=Tsuda|first3=Kojiro|title=Estimated Construction Order of the Major Shrines of Sambor Prei Kuk Based on an Analysis of Bricks|journal=Heritage|volume=2|issue=3|date=2019|pages=1941–1959|doi=10.3390/heritage2030118|doi-access=free|url=https://www.mdpi.com/2571-9408/2/3/118|access-date=2026-10-29|language=en}}</ref>
}}

[[หมวดหมู่:ศิลาจารึกเขมร]]
[[หมวดหมู่:จารึกภาษาสันสกฤต]]
[[หมวดหมู่:จารึกในประเทศกัมพูชา]]
[[หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์กัมพูชา]]
[[หมวดหมู่:เจนละ]]
[[หมวดหมู่:ลัทธิไศวะ]]

ศิลาจารึกปราสาทดามจัน - ประวัติรุ่นแก้ไข

Phyblas: เขียนจาก Cœdès IC 4, Lunet de Lajonquière 1902, Parmentier 1927, วิทยานิพนธ์ของชิโมดะ 2010, Shimoda et al. 2019, CIK และ DHARMA